अध्याय 1 : अर्जुनविषादयोग
अर्जुनको विषाद र मानसिक द्वन्द्व
येषामर्थे काङ्क्षितं नो राज्यं भोगाः सुखानि च।
त इमेऽवस्थिता युद्धे प्राणांस्त्यक्त्वा धनानि च॥ ३३॥
yeṣām-arthe kāṅkṣitaṁ no rājyaṁ bhogāḥ sukhāni ca |
ta ime'vasthitā yuddhe prāṇāṁs tyaktvā dhanāni ca || 33 ||
पदच्छेद र शब्दार्थ
येषाम् अर्थे (yeṣām arthe)=जसका निम्ति / जसको सुखका लागि•काङ्क्षितम् (kāṅkṣitam)=कामना गरिएको / चाहेको हो•नः (naḥ)=हामीले•राज्यम् (rājyam)=राज्यलाई•भोगाः (bhogāḥ)=भोग-विलासहरूलाई•सुखानि च (sukhāni ca)=अनि सुख-सुविधाहरूलाई•ते इमे (te ime)=ती नै यिनीहरू सबै•अवस्थिताः (avasthitāḥ)=तयार भएर उभिएका छन्•युद्धे (yuddhe)=यस रणभूमिमा•प्राणान् त्यक्त्वा (prāṇān tyaktvā)=आफ्नो प्राणको माया मारेर•धनानि च (dhanāni ca)=अनि धन-सम्पत्तिको आशा त्यागेर।
सरल नेपाली अनुवाद
अर्जुनले भने— हामीले जसका निम्ति राज्य, सांसारिक भोग र सुख-सुविधाको कामना गरेका थियौं, ती नै हाम्रा प्रियजनहरू आज आफ्नो प्राण र धनको माया मारेर यस युद्धको मैदानमा मर्न र मार्न तयार भई उभिएका छन्।
जसका लागि सुख खोजेको हो, तिनीहरू नै चितामा जान तम्तयार!
सफलताको खोक्रोपन र सामाजिक अनुमोदनको भ्रम
आफ्नो कर्तव्यलाई 'कसले के पाउँछ' वा 'अरूले मलाई के भन्लान्' भन्ने संकीर्ण स्वार्थसँग नजोड्नुहोस्। सच्चा कर्म व्यक्तिगत सम्बन्धको अनुमोदनका लागि होइन, सत्य र न्यायको स्थापनाका लागि गरिन्छ।