अध्याय 1 : अर्जुनविषादयोग
अर्जुनको विषाद र मानसिक द्वन्द्व
तस्मान्नार्हा वयं हन्तुं धार्तराष्ट्रान् स्वबान्धवान्।
स्वजनं हि कथं हत्वा सुखिनः स्याम माधव॥ ३७॥
tasmān-nārhā vayaṁ hantuṁ dhārtarāṣṭrān sva-bāndhavān |
svajanaṁ hi kathaṁ hatvā sukhinaḥ syāma mādhava || 37 ||
पदच्छेद र शब्दार्थ
तस्मात् (tasmāt)=त्यसकारण•न अर्हाः (na arhāḥ)=हामी योग्य छैनौं / उचित छैन•वयम् (vayam)=हामीलाई•हन्तुम् (hantum)=मार्न•धार्तराष्ट्रान् (dhārtarāṣṭrān)=धृतराष्ट्रका छोराहरूलाई•स्व-बान्धवान् (sva-bāndhavān)=हाम्रा आफ्नै दाजुभाइ तथा बन्धुहरूलाई•स्व-जनम् (sva-janam)=आफ्ना नातेदार / स्वजनहरूलाई•हि (hi)=किनभने•कथम् (katham)=कसरी•हत्वा (hatvā)=मारेर / संहार गरेर•सुखिनः (sukhinaḥ)=सुखी / प्रसन्न•स्याम (syāma)=हामी हुन सक्छौं•माधव (mādhava)=हे माधव (लक्ष्मीपति श्रीकृष्ण)!
सरल नेपाली अनुवाद
अर्जुनले भने— त्यसकारण आफ्नै दाजुभाइ तथा बन्धु-बान्धव धृतराष्ट्रका छोराहरूलाई मार्नु हाम्रो लागि कत्ति पनि उचित छैन। हे माधव! आफ्नै स्वजनहरूलाई मारेर हामी कसरी कहिल्यै सुखी हुन सक्दछौं?
'स्वजनं हि कथं हत्वा'— आफ्ना मान्छे मारेर सुख कहाँ मिल्ला?
व्यक्तिगत सुख कि धर्म र कर्तव्य?
आफ्नो कर्तव्यलाई 'मलाई कति सजिलो वा सुख हुन्छ' भन्ने आधारमा ननाप्नुहोस्। कहिलेकाहीं सत्य र धर्मको रक्षाका लागि व्यक्तिगत सुखको आहुति दिनुपर्ने हुन्छ। कर्तव्यको पालना नै वास्तविक सन्तुष्टिको मूल हो।