अध्याय 12श्लोक 11
Chapter 12 • Verse 11

अध्याय 12 : भक्तियोग

भक्तियोग (श्रीकृष्णलाई प्रिय हुने गुणहरू)

श्रीभगवानुवाच

अथैतदप्यशक्तोऽसि कर्तुं मद्योगमाश्रितः।

सर्वकर्मफलत्यागं ततः कुरु यतात्मवान्॥ ११॥

athaitad apy aśakto 'si kartuṁ mad-yogam āśritaḥ |

sarva-karma-phala-tyāgaṁ tataḥ kuru yatātmavān || 11 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

अथ (atha)=यदिएतत् अपि (etad apy)=यो पनिअशक्तः असि (aśakto 'si)=तिमी गर्न असमर्थ छौ भनेकर्तुम् (kartuṁ)=गर्नका लागिमत्-योगम् आश्रितः (mad-yogam āśritaḥ)=मेरो भक्तियोगको आश्रय लिएरसर्व-कर्म-फल-त्यागम् (sarva-karma-phala-tyāgaṁ)=सम्पूर्ण कर्महरूको फलको आसक्तिलाई त्यागततः (tataḥ)=त्यसपछिकुरु (kuru)=गरयत-आत्मवान् (yatātmavān)=आफ्नो मनलाई संयमित राख्ने जितेन्द्रिय साधक बनेर।

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— यदि तिमी मेरो भक्तियोगको आश्रय लिएर यो (मेरा लागि कर्म गर्ने कुरा) पनि गर्न असमर्थ छौ भने, आफ्नो मनलाई संयममा राखी आफ्ना सम्पूर्ण कर्महरूका फलको आसक्तिलाई त्याग गरिदेऊ।

महाभारतको परिस्थिति

साधनाको चौथो सोपान: कर्मफल त्याग

श्रीकृष्णको करुणाको कुनै सीमा छैन! यदि कसैले भन्छ— "म ईश्वरको नाम पनि लिन सक्दिनँ, मन्दिर जान वा सेवा गर्न पनि मलाई फुर्सद वा चासो छैन", त्यस्ता साधारण संसारी मानिसलाई पनि श्रीकृष्ण बाटो देखाउनुहुन्छ: "ठीक छ, तिमी जे काम गर्छौ— जागिर गर, व्यापार गर, खेती गर, परिवार चलाऊ। तर केवल एउटा काम गर— काम गर्दा त्यसको परिणाम (फल) मा अत्यधिक लोभ, चिन्ता र अहङ्कार नराख। सफलता आओस् वा असफलता, त्यसलाई शान्त मनले स्वीकार गर (कर्मफल त्याग)। यत्ति मात्रै गर्यौ भने पनि तिम्रो चित्त शुद्ध हुनेछ।"
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

परिणामको तनावबाट मुक्ति (Letting Go of the Outcome)

हाम्रो ९०% मानसिक तनाव कामको कारणले होइन, कामको 'परिणाम के होला' भन्ने चिन्ताले हुन्छ: - "म पास भइनँ भने के होला? नाफा भएन भने के होला? मानिसहरूले के भन्लान्?" - जब हामी आफ्नो कर्तव्य पूरा गर्छौं तर फलको चिन्ता छाडिदिन्छौं ('कर्मफलत्याग'), तब मन तुरुन्तै शान्त र हलुङ्गो हुन्छ। - यो कुनै धार्मिक व्यक्ति मात्र होइन, जोसुकै आधुनिक मानिसले पनि अभ्यास गर्न सक्ने सबैभन्दा व्यावहारिक मानसिक स्वास्थ्यको सूत्र हो।
व्यावहारिक सूत्र :

आफ्नो सम्पूर्ण क्षमता लगाएर काम गर्नुहोस्, तर परिणामको अनावश्यक चिन्ता छाडिदिनुहोस्; यसले तपाईंलाई तुरुन्तै शान्ति दिन्छ।