अध्याय 12श्लोक 10
Chapter 12 • Verse 10

अध्याय 12 : भक्तियोग

भक्तियोग (श्रीकृष्णलाई प्रिय हुने गुणहरू)

श्रीभगवानुवाच

अभ्यासेऽप्यसमर्थोऽसि मत्कर्मपरमो भव।

मदर्थमपि कर्माणि कुर्वन्सिद्धिमवाप्स्यसि॥ १०॥

abhyāse 'py asamartho 'si mat-karma-paramo bhava |

mad-artham api karmāṇi kurvan siddhim avāpsyasi || 10 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

अभ्यासे अपि (abhyāse 'py)=यदि बारम्बारको अभ्यासमा पनिअसमर्थः असि (asamartho 'si)=तिमी असमर्थ छौ भनेमत्-कर्म-परमः (mat-karma-paramo)=मेरा लागि गरिने कर्महरूलाई नै आफ्नो परम कर्तव्य मान्नेभव (bhava)=बनमत्-अर्थम् अपि (mad-artham api)=मेरा लागि मात्र (ईश्वरीय सेवाका लागि)कर्माणि कुर्वन् (karmāṇi kurvan)=कर्महरू गर्दागर्दै पनिसिद्धिम् (siddhim)=परम सिद्धि (मोक्ष वा आत्मसाक्षात्कार)अवाप्स्यसि (avāpsyasi)=तिमीले प्राप्त गर्नेछौ।

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— यदि तिमी निरन्तरको अभ्यासमा पनि असमर्थ छौ भने, मेरा लागि गरिने कर्महरूलाई नै आफ्नो जीवनको परम लक्ष्य बनाऊ। केवल मेरा लागि (ईश्वरीय सेवाका रूपमा) कर्महरू गर्दागर्दै पनि तिमीले परम सिद्धिलाई प्राप्त गर्नेछौ।

महाभारतको परिस्थिति

साधनाको तेस्रो सोपान: भगवत्-सेवाका कर्महरू

श्रीकृष्ण साधकलाई अझै तल ओर्लिएर हात समात्नुहुन्छ: "यदि तिम्रो मन यति चञ्चल छ कि तिमी आँखा चिम्लेर बस्नै सक्दैनौ, बारम्बार मन फर्काउने अभ्यासमै पनि थकित हुन्छौ भने पनि चिन्ता नगर! तिमी बाहिर काम गर— मन्दिर बनाऊ, बगैंचा गोड, असहायहरूको सेवा गर, तीर्थाटन गर, वा कुनै पनि लोककल्याणकारी कर्म गर— तर ती सबै काम मेरा लागि हुन् भनी गर। यसरी सेवा गर्दागर्दै तिम्रो मन स्वतः शुद्ध हुनेछ र तिमीले परम सिद्धि पाउनेछौ।"
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

ऊर्जालाई सेवामा लगाउनु (Channeling Restless Energy into Service)

धेरै मानिसहरू शारीरिक र मानसिक रूपमा धेरै सक्रिय (Restless) हुन्छन्: - उनीहरूलाई एक ठाउँमा शान्त बस्न गाह्रो हुन्छ। - यस्ता व्यक्तिका लागि श्रीकृष्णको सल्लाह अचुक छ— आफ्नो त्यो अतिरिक्त ऊर्जालाई समाज सेवा, परोपकार र सकारात्मक सिर्जनामा लगाउनुहोस्। - जब तपाईं अरूको आँसु पुछ्न लाग्नुहुन्छ वा कुनै राम्रो काममा तनमनले जुट्नुहुन्छ, तब तपाईंको अहङ्कार स्वतः पग्लिन्छ। - सेवा नै ध्यान बन्दछ।
व्यावहारिक सूत्र :

यदि ध्यानमा मन बस्दैन भने समाज र अरूको निःस्वार्थ सेवामा जुट्नुहोस्; सेवाले मनलाई पवित्र र शान्त बनाउँछ।