Chapter 12 • Verse 9

अध्याय 12 : भक्तियोग

भक्तियोग (श्रीकृष्णलाई प्रिय हुने गुणहरू)

श्रीभगवानुवाच

अथ चित्तं समाधातुं न शक्नोषि मयि स्थिरम्।

अभ्यासयोगेन ततो मामिच्छाप्तुं धनञ्जय॥ ९॥

atha cittaṁ samādhātuṁ na śaknoṣi mayi sthiram |

abhyāsa-yogena tato mām icchāptuṁ dhanañjaya || 9 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

अथ (atha)=यदि•चित्तम् (cittaṁ)=आफ्नो मन वा चित्तलाई•समाधातुम् (samādhātuṁ)=पूर्ण रूपमा स्थिर गर्न•न शक्नोषि (na śaknoṣi)=तिमी सक्दैनौ भने•मयि स्थिरम् (mayi sthiram)=ममा अचल रूपले•अभ्यास-योगेन (abhyāsa-yogena)=अभ्यासयोगद्वारा (बारम्बार मन फर्काउने अभ्यासद्वारा)•ततः (tato)=त्यसपछि•माम् (mām)=मलाई•इच्छ आप्तुम् (icchāptuṁ)=प्राप्त गर्ने इच्छा गर•धनञ्जय (dhanañjaya)=हे धनञ्जय अर्जुन!

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— यदि तिमी ममा आफ्नो चित्तलाई अचल रूपमा स्थिर राख्न सक्दैनौ भने, हे धनञ्जय! अभ्यासयोग (बारम्बार मनलाई फर्काएर ल्याउने निरन्तर अभ्यास) द्वारा मलाई प्राप्त गर्ने दृढ इच्छा गर।

महाभारतको परिस्थिति

साधनाको दोस्रो सोपान: अभ्यासयोग

श्रीकृष्ण परम मनोवैज्ञानिक गुरु हुनुहुन्छ। उहाँलाई थाहा छ कि साधारण साधकका लागि मनलाई एकैपटक पूर्ण स्थिर राख्नु सजिलो छैन; मन चञ्चल छ र बारम्बार संसारतिर भाग्छ। त्यसैले भगवान् भन्नुहुन्छ— "यदि तिमी पहिलो खुड्किलामा मनलाई सधैं ममा अड्याउन सक्दैनौ भने निराश नबन! मन जहाँ-जहाँ भाग्छ, त्यहाँ-त्यहाँबाट बारम्बार तानेर फेरि ममा ल्याउने 'अभ्यास' गर। निरन्तरको अभ्यासले असम्भव कुरा पनि सम्भव हुन्छ।"

आफ्नो जीवनमा प्रयोग

निरन्तर अभ्यासको शक्ति (The Power of Consistent Practice)

मनको चञ्चलता देखेर धेरै मानिसहरू ध्यान गर्न छाडिदिन्छन्: - "मेरो ध्यान नै लाग्दैन, मेरो मन एकाग्र नै हुँदैन।" - तर श्रीकृष्ण सम्झाउनुहुन्छ— अभ्यास नै मनलाई तह लगाउने एक मात्र बाटो हो। - जसरी एउटा नयाँ सीप सिक्दा बारम्बार गल्ती हुन्छ तर अभ्यासले दक्षता आउँछ, त्यसरी नै जब-जब मन नकारात्मकता वा चिन्तामा जान्छ, तब-तब प्रेमपूर्वक त्यसलाई वर्तमान क्षण र सत्यमा फर्काउनुहोस्। - हरेक पटक फर्काउनु नै एक विजय हो।

व्यावहारिक सूत्र :

मन विचलित हुँदा निराश नहुनुहोस्; धैर्यपूर्वक र बारम्बार मनलाई सकारात्मक सत्यमा फर्काउने अभ्यास (Abhyasa) जारी राख्नुहोस्।