अध्याय 12श्लोक 20
Chapter 12 • Verse 20

अध्याय 12 : भक्तियोग

भक्तियोग (श्रीकृष्णलाई प्रिय हुने गुणहरू)

श्रीभगवानुवाच

ये तु धर्म्यामृतमिदं यथोक्तं पर्युपासते।

श्रद्दधाना मत्परमा भक्तास्तेऽतीव मे प्रियाः॥ २०॥

ye tu dharmāmṛtam idaṁ yathoktaṁ paryupāsate |

śraddadhānā mat-paramā bhaktās te 'tīva me priyāḥ || 20 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

ये तु (ye tu)=तर जसले भनेधर्म्य-अमृतम् (dharmāmṛtam)=धर्ममय अमृत (धर्मयुक्त यो अमृतोपदेश)इदम् (idam)=यो माथि बताइएकोयथा-उक्तम् (yathoktaṁ)=जस्तो भनिएको छ ठीक त्यसैगरीपर्युपासते (paryupāsate)=आफ्नो जीवनमा निष्ठापूर्वक पालन (उपासना) गर्दछन्श्रद्दधानाः (śraddadhānā)=परम श्रद्धाले युक्त भएकामत्-परमाः (mat-paramā)=मलाई नै आफ्नो सर्वोच्च लक्ष्य मान्नेभक्ताः (bhaktās)=ती भक्तहरूते (te)=उनीहरूअतीव (atīva)=अत्यन्तै, सबैभन्दा बढीमे प्रियाः (me priyāḥ)=मेरा प्रिय हुन्।

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— तर जो श्रद्धालु भक्तहरू मलाई नै आफ्नो सर्वोच्च लक्ष्य मानी, माथि बताइएका यी धर्ममय अमृतोपदेशहरूलाई जस्ताको तस्तै निष्ठापूर्वक आफ्नो जीवनमा उतार्दछन्, ती भक्तहरू मलाई अत्यन्तै बढी (सबैभन्दा बढी) प्रिय छन्।

महाभारतको परिस्थिति

धर्म्यामृतको उपसंहार र भक्तियोगको पूर्णता

१२औं अध्यायको यो अन्तिम श्लोक भक्ति षट्क (अध्याय ७ देखि १२) को भव्य उपसंहार हो। श्रीकृष्णले यस अध्यायमा बताइएका सद्गुणहरूलाई केवल नियम मात्र नभनी 'धर्म्यामृतम्' (धर्ममय अमृत) भन्नुभएको छ। जसले यस अमृतलाई केवल सुन्ने मात्र होइन, आफ्नो दैनिक जीवनको आचरणमा उतार्छ, उसलाई श्रीकृष्णले 'अतीव मे प्रियाः' (अतिशय प्रिय) भन्नुभएको छ। यसरी भगवान्ले स्पष्ट गर्नुभयो कि भक्तिको सर्वोच्च रूप मन्दिरको घण्टी बजाउनु मात्र होइन, आफ्ना विचार, बोली र व्यवहारलाई ईश्वरीय सद्गुणले अमृतमय बनाउनु हो।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

अमृतमय जीवनको साक्षात्कार (Living the Nectar of Dharma)

गीताको ज्ञान केवल पढ्न वा प्रवचन दिनका लागि होइन, जिउनका लागि हो: - 'धर्म्यामृतमिदं यथोक्तं पर्युपासते'— जब हामी दया, क्षमा, समता, सन्तुष्टि र कर्तव्यनिष्ठालाई आफ्नो जीवनको सास बनाउँछौं, तब हाम्रो जीवन स्वयं अमृत बन्दछ। - त्यस्तो साधकलाई भगवान्ले भन्नुहुन्छ— "तिमी मलाई सबैभन्दा प्रिय छौ।" - जब परमात्माको यति ठूलो प्रेम र साथ हामीसँग छ भने जीवनमा कुनै भय वा अभाव रहन सक्दैन।
व्यावहारिक सूत्र :

गीताको यस पावन धर्म-अमृतलाई आफ्नो दैनिक आचरणमा उतार्नुहोस्; प्रेम, समता र समर्पणले जीवनलाई साँचो अर्थमा धन्य बनाउनुहोस्।