अध्याय 13 : क्षेत्रक्षेत्रज्ञविभागयोग

वेदान्त दर्शनमा परब्रह्मलाई विरोधाभासपूर्ण (Paradoxical) भाषामा व्याख्या गरिन्छ किनभने सीमित बुद्धिले असीमितलाई एकै परिभाषामा समेट्न सक्दैन: १. 'सर्वेन्द्रियगुणाभासं सर्वेन्द्रियविवर्जितम्'— आँखा, कानबिना नै उहाँ सबै देख्नुहुन्छ र सुन्नुहुन्छ (जस्तै बिजुली आफैँ चिम होइन तर चिममा प्रकाश दिने बिजुली नै हो)। २. 'असक्तं सर्वभृच्चैव'— उहाँ सम्पूर्ण ब्रह्माण्डलाई काखमा लिनुहुन्छ तर कतै टाँसिनुहुन्न (जस्तै चलचित्रको पर्दाले आगो, पानी सबै दृश्य देखाउँछ तर पर्दा न जल्छ न भिज्छ)। ३. 'निर्गुणं गुणभोक्तृ च'— उहाँ त्रिगुणातीत हुनुहुन्छ तर संसारका सबै गुणहरू उहाँकै उपस्थितिमा नाच्छन्।

तपाईंको वास्तविक आत्मा पनि ठीक यस्तै छ: - तपाईंको आँखाले रूप हेर्छ, कानले शब्द सुन्छ, तर ती सबैलाई शक्ति दिने र जान्ने भित्री चेतना कुनै इन्द्रिय होइन। - जीवनमा अनेकौं सुख-दुःखका दृश्यहरू आउँछन्, तर तपाईंको आत्मा एउटा सेतो पर्दा जस्तै हो— जसमा आगोको दृश्य देखिँदा पनि पर्दा जल्नेछैन, बाढीको दृश्य देखिँदा पनि पर्दा भिज्नेछैन। - जब तपाईं आफूलाई यो निर्लिप्त, असक्त र साक्षी चेतनाका रूपमा चिन्नुहुन्छ, तब संसारको कुनै पनि घटनाले तपाईंलाई चोट पुर्याउन सक्दैन।