अध्याय 13 : क्षेत्रक्षेत्रज्ञविभागयोग
शरीर र आत्माको फरक (क्षेत्र र क्षेत्रज्ञ)
बहिरन्तश्च भूतानामचरं चरमेव च।
सूक्ष्मत्वात्तदविज्ञेयं दूरस्थं चान्तिके च तत्॥ १५॥
bahir antaś ca bhūtānām acaraṁ caram eva ca |
sūkṣmatvāt tad avijñeyaṁ dūra-sthaṁ cāntike ca tat || 15 ||
पदच्छेद र शब्दार्थ
बहिः (bahir)=बाहिर•अन्तः च (antaś ca)=र भित्र पनि•भूतानाम् (bhūtānām)=सम्पूर्ण प्राणीहरूको•अचरम् (acaraṁ)=स्थिर (अचल) वस्तुहरूमा•चरम् एव च (caram eva ca)=र गतिशील (चल) प्राणीहरूमा पनि•सूक्ष्मत्वात् (sūkṣmatvāt)=अत्यन्त सूक्ष्म भएका कारणले•तत् (tat)=त्यो परब्रह्म•अविज्ञेयम् (avijñeyaṁ)=चर्मचक्षु र स्थूल बुद्धिले जान्न नसकिने•दूर-स्थम् (dūra-sthaṁ)=अति टाढा रहेको (अज्ञानीहरूका लागि)•च अन्तिके च तत् (cāntike ca tat)=र अत्यन्त नजिक (हृदयमै) रहेको छ ती ज्ञानीहरूका लागि।
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— त्यो परब्रह्म सम्पूर्ण प्राणीहरूको बाहिर पनि छ र भित्र पनि छ; त्यो अचल (स्थिर) पनि छ र गतिशील पनि छ। अत्यन्त सूक्ष्म भएका कारण त्यो स्थूल इन्द्रियहरूद्वारा जान्न सकिँदैन; तथा त्यो अज्ञानीहरूका लागि धेरै टाढा छ, तर ज्ञानीहरूका लागि अत्यन्त नजिक (आफ्नै हृदयमा) छ।
ईशोपनिषद्को गम्भीर प्रतिध्वनि: दूरस्थ र अन्तिके
नजिकको सत्य र टाढाको खोजी (The Paradox of Distance and Intimacy)
सत्यलाई बाहिर कतै टाढा नखोज्नुहोस्; परमात्मा तपाईंभित्रै, तपाईंका हरेक श्वास र विचारको साक्षी बनेर सदैव विराजमान हुनुहुन्छ।