अध्याय 13 : क्षेत्रक्षेत्रज्ञविभागयोग
शरीर र आत्माको फरक (क्षेत्र र क्षेत्रज्ञ)
अविभक्तं च भूतेषु विभक्तमिव च स्थितम्।
भूतभर्तृ च तज्ज्ञेयं ग्रसिष्णु प्रभविष्णु च॥ १६॥
avibhaktaṁ ca bhūteṣu vibhaktam iva ca sthitam |
bhūta-bhartṛ ca taj jñeyaṁ grasiṣṇu prabhaviṣṇu ca || 16 ||
पदच्छेद र शब्दार्थ
अविभक्तम् च (avibhaktaṁ ca)=अखण्ड, कहिल्यै नटुक्रिने (अविभाजित)•भूतेषु (bhūteṣu)=सम्पूर्ण प्राणीहरूमा•विभक्तम् इव (vibhaktam iva)=विभाजित (टुक्रिएजस्तो)•च स्थितम् (ca sthitam)=र स्थित रहेको देखिन्छ•भूत-भर्तृ (bhūta-bhartṛ)=सम्पूर्ण प्राणीहरूको पालन-पोषण गर्ने (विष्णु रूप)•च तत् ज्ञेयम् (ca taj jñeyaṁ)=र त्यो जान्न योग्य परब्रह्म•ग्रसिष्णु (grasiṣṇu)=प्रलयकालमा सबैलाई निल्ने/संहार गर्ने (रुद्र रूप)•प्रभविष्णु च (prabhaviṣṇu ca)=र सृष्टिकालमा सबैलाई उत्पन्न गर्ने (ब्रह्मा रूप) पनि हो।
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— त्यो परब्रह्म सम्पूर्ण प्राणीहरूमा अखण्ड (अविभाजित) रूपमा व्याप्त भएर पनि भिन्न-भिन्न शरीरहरूमा विभाजित भएजस्तो देखिन्छ। त्यो जान्न योग्य परमतत्त्व नै सृष्टिकालमा सबैलाई उत्पन्न गर्ने (प्रभविष्णु), जीवनकालमा सबैको पालन गर्ने (भूतभर्तृ), र प्रलयकालमा सबैलाई आफूमा समाहित गर्ने (ग्रसिष्णु) परम आधार हो।
त्रिदेवहरूको मूल आधार: अविभक्तं विभक्तमिव
विभाजनको भ्रम र अखण्ड चेतना (The Illusion of Division)
बाहिरी भिन्नता र पर्खालहरूलाई मिथ्या सम्झनुहोस्; सबै प्राणीहरूमा एउटै अखण्ड चेतना व्याप्त छ भनी एकताको भाव राख्नुहोस्।