अध्याय 13 : क्षेत्रक्षेत्रज्ञविभागयोग
शरीर र आत्माको फरक (क्षेत्र र क्षेत्रज्ञ)
ज्योतिषामपि तज्ज्योतिस्तमसः परमुच्यते।
ज्ञानं ज्ञेयं ज्ञानगम्यं हृदि सर्वस्य विष्ठितम्॥ १७॥
jyotiṣām api taj jyotis tamasaḥ param ucyate |
jñānaṁ jñeyaṁ jñāna-gamyaṁ hṛdi sarvasya viṣṭhitam || 17 ||
पदच्छेद र शब्दार्थ
ज्योतिषाम् अपि (jyotiṣām api)=सम्पूर्ण ज्योतिहरू (सूर्य, चन्द्र, अग्नि आदि) को पनि•तत् ज्योतिः (taj jyotis)=त्यो परम ज्योति (महाप्रकाश) हो•तमसः परम् (tamasaḥ param)=अज्ञानरूपी अन्धकारभन्दा पूर्ण पर रहेको•उच्यते (ucyate)=भनिन्छ•ज्ञानम् (jñānaṁ)=त्यो स्वयं ज्ञानस्वरूप हो•ज्ञेयम् (jñeyaṁ)=जान्न योग्य सत्य हो•ज्ञान-गम्यम् (jñāna-gamyaṁ)=तत्वज्ञानद्वारा मात्र प्राप्त गर्न सकिने हो•हृदि (hṛdi)=हृदयभित्र•सर्वस्य (sarvasya)=सम्पूर्ण प्राणीहरूको•विष्ठितम् (viṣṭhitam)=विशेष रूपमा विराजमान छ।
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— त्यो परब्रह्म सम्पूर्ण ज्योतिहरूको पनि परम ज्योति (मूल प्रकाश) हो र अज्ञानरूपी अन्धकारभन्दा सर्वथा पर छ भनी भनिन्छ। त्यो स्वयं ज्ञानस्वरूप छ, जान्न योग्य अन्तिम सत्य (ज्ञेय) छ, र ज्ञानद्वारा मात्र प्राप्त गर्न सकिने (ज्ञानगम्य) छ; तथा त्यो सम्पूर्ण प्राणीहरूको हृदयमा विशेष रूपले विराजमान छ।
ज्योतिहरूको पनि महाज्योति: मुण्डकोपनिषद्को अमर उद्घोष
आफ्नै हृदयको अन्धकार चिर्ने परम प्रकाश (The Light Within)
आफ्नो मनको अन्धकार र निराशालाई हटाउन आफ्नो हृदयमा विराजमान परमात्माको स्वयंप्रकाश चेतनालाई ध्यान गर्नुहोस्।