अध्याय 14 : गुणत्रयविभागयोग

यस श्लोकका साथ श्रीमद्भगवद्गीताको चौधौं अध्याय 'गुणत्रयविभागयोग' सम्पन्न हुन्छ। यहाँ भगवान् श्रीकृष्णले वेदान्त र भक्तिको परम मिलन गराउनुभएको छ। ज्ञानीहरू जसलाई 'निराकार, निर्गुण, निर्विकल्प परब्रह्म' भन्छन्, श्रीकृष्ण घोषणा गर्नुहुन्छ कि त्यो अनन्त ब्रह्मको अन्तिम प्रतिष्ठा र आधार पनि म स्वयं पुरुषोत्तम भगवान् नै हुँ! जसरी सूर्यको प्रकाश (किरण) को आधार स्वयं सूर्यमण्डल हो, त्यसैगरी सारा ब्रह्माण्डमा फैलिएको निर्गुण ब्रह्म-ज्योति र अखण्ड आनन्दको स्रोत स्वयं श्रीकृष्ण नै हुनुहुन्छ। श्रीकृष्ण अर्जुनलाई भन्नुहुन्छ: "हे अर्जुन! तिम्रो अगाडि उभिएर रथ हाँक्ने म केवल एउटा सारथि मात्र होइन, म नै सनातन धर्मको रक्षक हुँ, अमरत्वको दाता हुँ र परमानन्दको मूल मुहान हुँ। त्यसैले मेरो शरणमा आउने व्यक्तिलाई संसारका कुनै पनि गुणहरूले कहिल्यै बाँध्न सक्दैनन्।" यो उपदेशले अर्जुनको मनमा भक्ति र ज्ञानको सर्वोच्च ज्योति प्रज्वलित गर्दछ।

हामी सबै जीवनभर 'सुख' को खोजीमा भौंतारिइरहेका छौं: - कहिले नयाँ फोनमा, कहिले नयाँ घरमा, कहिले पदमा, कहिले सम्बन्धमा। तर ती सबै सुखहरू 'अस्थायी' (Conditional) हुन्छन्— आज मिल्छन्, भोलि हराउँछन् र दुःख दिएर जान्छन्। 1. 'ऐकान्तिक सुख' के हो? - त्यो सुख जसको कहिल्यै अन्त्य हुँदैन, जसमा कुनै दुःखको मिश्रण हुँदैन, र जो बाहिरी परिस्थितिसँग परिवर्तन हुँदैन— त्यो नै 'ऐकान्तिक सुख' वा परमानन्द हो। 2. स्रोत कहाँ छ? - त्यो आनन्द बाहिर संसारका वस्तुहरूमा छैन; त्यो आनन्द स्वयं ईश्वर र हाम्रो आफ्नै भित्री आत्म-स्वरूपमा छ। - जब तपाईंले आफ्नो जीवनको केन्द्र बाहिरी संसारबाट हटाएर ईश्वर र आत्म-चिन्तनमा राख्नुहुन्छ, तब तपाईं यस्तो अखण्ड आनन्दमा डुब्नुहुन्छ, जसलाई संसारको कुनै पनि अभावले कहिल्यै खोस्न सक्दैन।