अध्याय 4श्लोक 35
Chapter 4 • Verse 35

अध्याय 4 : ज्ञानकर्मसंन्यासयोग

ज्ञान र कर्मको दिव्य समन्वय

श्रीभगवानुवाच

यज्ज्ञात्वा न पुनर्मोहमेवं यास्यसि पाण्डव।

येन भूतान्यशेषेण द्रक्ष्यस्यात्मन्यथो मयि॥ ३५॥

yaj jñātvā na punar moham evaṁ yāsyasi pāṇḍava |

yena bhūtāny aśeṣeṇa drakṣyasy ātmany atho mayi || 35 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

यत् (yat)=जुन ज्ञानलाईज्ञात्वा (jñātvā)=जानेर वा प्राप्त गरेरन (na)=कहिल्यै पर्ने छैनौपुनः (punaḥ)=फेरिमोहम् (moham)=यस्तो भ्रम वा मोहमाएवम् (evam)=यस प्रकारकोयास्यसि (yāsyasi)=तिमी फस्नेछौपाण्डव (pāṇḍava)=हे पाण्डुपुत्र अर्जुन!येन (yena)=जुन ज्ञानद्वाराभूतानि (bhūtāni)=सम्पूर्ण प्राणीहरूलाईअशेषेण (aśeṣeṇa)=बिना कुनै अपवाद पूर्ण रूपलेद्रक्ष्यसि (drakṣyasi)=तिमीले देख्नेछौआत्मनि (ātmani)=आफ्नै आत्माभित्रअथो (atho)=र त्यसपछिमयि (mayi)=म परमात्माभित्र।

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— हे पाण्डुपुत्र अर्जुन! त्यस ज्ञानलाई प्राप्त गरिसकेपछि तिमी फेरि कहिल्यै यस प्रकारको मोह वा भ्रममा फस्ने छैनौ; र त्यस ज्ञानको ज्योतिद्वारा तिमीले संसारका सम्पूर्ण प्राणीहरूलाई पहिले आफ्नै आत्माभित्र र त्यसपछि म परमात्माभित्र समाहित भएको देख्नेछौ।

महाभारतको परिस्थिति

मोहको पूर्ण अन्त्य: आत्ममा र परमात्मामा विश्व दर्शन

युद्धको सुरुमा अर्जुन किन काँपिरहेका थिए? किनभने उनले भीष्म, द्रोण, कर्ण र कौरवहरूलाई केवल शरीरका नातागोता र आफ्ना पृथक् शत्रु वा मित्रका रूपमा हेरिरहेका थिए। यो द्वैत दृष्टि र देहाभिमान नै 'मोह' हो। श्रीकृष्ण अर्जुनलाई दिव्य आँखा खोल्ने आश्वासन दिनुहुन्छ: "जब तिमीले तत्वज्ञान प्राप्त गर्नेछौ, तब तिम्रो यो संकुचित भेद मेटिनेछ। तिमीले देख्नेछौ कि जसरी एउटै धागोमा सयौं मणिहरू उनिएका हुन्छन्, त्यसरी नै सम्पूर्ण प्राणीहरू तिम्रै आत्मामा र म परमात्मामा स्थित छन्। जब सबैमा एउटै चेतना देखिन्छ, तब कसलाई मार्ने र कसको शोक गर्ने?"
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

एकात्म भाव: घृणा र विभाजनको स्थायी उपचार

हाम्रो जीवनका सबै झगडा, हिंसा, ईर्ष्या र भेदभाव 'अरू' (The Other) भन्ने सोचबाट सुरु हुन्छन्: - जब हामी कसैलाई 'परम्परागत शत्रु', 'विदेशी' वा 'छुट्टै' मान्छौं, तब क्रूरता जन्मिन्छ। - तर जब आत्मज्ञान हुन्छ, तब हामीलाई महसुस हुन्छ— जो पीडा मलाई हुन्छ, त्यही पीडा अरूलाई पनि हुन्छ। जो ईश्वर मभित्र हुनुहुन्छ, त्यही ईश्वर सबैमा हुनुहुन्छ। यो 'एकात्म अनुभूति' नै जीवनको सबैभन्दा ठूलो उपचार हो। यसले भय र मोहलाई सदाका लागि समाप्त गरिदिन्छ।
व्यावहारिक सूत्र :

सबै प्राणीहरूमा आफ्नै आत्माको अंश र ईश्वरको उपस्थिति देख्ने अभ्यास गर्नुहोस्। यसले तपाईंको मनबाट संकीर्णता र मोह हटाउनेछ।