अध्याय 4 : ज्ञानकर्मसंन्यासयोग

महाभारतमा धेरै यस्ता पात्रहरू छन् जसले भयानक गल्तीहरू गरेका थिए तर पछि आत्मज्ञान र पश्चात्तापद्वारा उनीहरूको जीवन रूपान्तरित भयो। वाल्मीकि डाकु रत्नाकर थिए, तर राम-नाम र ज्ञानको प्रकाशले उनी महर्षि बने। अर्जुनलाई युद्धमा आफ्नै गुरु र बन्धुहरूको सम्भावित मृत्युले 'म महापापी बन्दैछु' भन्ने चरम अपराधबोध (Guilt) भइरहेको थियो। श्रीकृष्ण अर्जुनलाई अभूतपूर्व ढाडस र भरोसा दिँदै भन्नुहुन्छ: "हे अर्जुन! गल्ती वा अज्ञानता जतिसुकै ठूलो किन नहोस्, आत्मज्ञानको शक्ति त्योभन्दा अनन्त गुणा ठूलो छ! पापको सागर जतिसुकै गहिरो र उर्लंदो भए तापनि ज्ञानको डुङ्गा चढेपछि तिमी सुरक्षित रूपमा पार पुग्नेछौ।" यो गीताको महा-करुणाको घोषणा हो।

धेरै मानिसहरू विगतमा भएका गल्ती, असफलता र पापको बोझले थिचिएर डिप्रेसन र आत्मग्लानिमा बाँचिरहेका हुन्छन्: - उनीहरू सोच्छन्— "मैले यति नराम्रो काम गरेँ, अब म कहिल्यै राम्रो हुन सक्दिनँ।" - तर गीता भन्छ: कुनै पनि मानिस सदाका लागि पापी हुँदैन; पाप त केवल अज्ञानताको अँध्यारो मात्र हो। जब कोठामा बत्ती बालिन्छ, तब सय वर्ष पुरानो अँध्यारो पनि एक सेकेन्डमै हराउँछ। त्यसैले विगतको पश्चात्तापमा जलेर होइन, ज्ञानको प्रकाश बालेर आजैबाट नयाँ जीवन सुरु गर्नुहोस्।