अध्याय 7 : ज्ञानविज्ञानयोग

छैटौँ अध्यायको अन्त्यमा श्रीकृष्णले सबै योगीहरूमध्ये ममा अन्तरमन स्थिर गर्ने भक्तियोगी सर्वश्रेष्ठ हो भनी घोषणा गर्नुभएको थियो। अब सातौँ अध्यायदेखि गीताको दोस्रो षट्क (भक्ति षट्क) प्रारम्भ हुन्छ। अर्जुन कुरुक्षेत्रको महायुद्धको पूर्वसन्ध्यामा अनेकौँ संशय, भय र द्वन्द्वले घेरिएका थिए। श्रीकृष्ण यहाँ उनलाई आश्वासन दिनुहुन्छ: "हे अर्जुन! जब तिमी मेरो अनन्य आश्रय लिएर मनलाई ममा लगाउनेछौ, तब तिम्रा सम्पूर्ण संशयहरू समाप्त हुनेछन् र तिमीले मलाई केवल एक सारथि वा मित्रका रूपमा मात्र होइन, सम्पूर्ण सृष्टिको परमतत्त्वका रूपमा समग्रतामा बुझ्न सक्नेछौ।" यो केवल धार्मिक उपदेश होइन, जीवनको सम्पूर्ण यथार्थलाई संशयमुक्त भएर बुझ्ने आह्वान हो।

हाम्रो आधुनिक जीवनको सबैभन्दा ठूलो रोग हो— संशय र ध्यानको बिखराव (Scattered Mind)। हामी हजारौँ विषय, सामाजिक सञ्जाल, समाचार र चिन्ताहरूमा मनलाई छर्छौँ, जसले गर्दा कुनै पनि कुरालाई गहिराइमा बुझ्न सक्दैनौँ। श्रीकृष्ण यहाँ दुईवटा महत्वपूर्ण शर्त राख्नुहुन्छ: १. 'मय्यासक्तमनाः'— आफ्नो ध्यानलाई कुनै सर्वोच्च मूल्य वा सत्यमा पूर्ण रूपले एकाग्र गर्नु। २. 'मदाश्रयः'— क्षणिक सांसारिक प्रशंसा वा नतिजामा भर पर्नुको सट्टा परमतत्त्वको आश्रय लिनु। जब मानिसले आफ्नो केन्द्र ईश्वर वा सर्वोच्च आदर्शलाई बनाउँछ, तब उसको जीवनका सानातिना डर र संशयहरू आफैँ मेटिएर जान्छन्।