अध्याय 7 : ज्ञानविज्ञानयोग

यो सातौँ अध्यायको अन्तिम श्लोक हो, जसले सम्पूर्ण अध्यायको सारलाई जोड्दै आठौँ अध्यायको ढोका खोल्दछ। श्रीकृष्ण यहाँ पाँचवटा रहस्यमय शब्दहरूको प्रयोग गर्नुहुन्छ: ब्रह्म, अध्यात्म, कर्म, अधिभूत, अधिदैव र अधियज्ञ। र सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा: 'प्रयाणकाले' अर्थात् मृत्युको समयमा। कुरुक्षेत्रको भीषण युद्धमा मृत्यु कुनै पनि क्षण आउन सक्थ्यो। श्रीकृष्ण अर्जुनलाई भन्नुहुन्छ: जीवनभर परमात्मासँग जोडिएको (युक्तचेतसः) व्यक्तिका लागि मृत्यु कुनै भय वा त्रासदी होइन; त्यो त चेतनाको परम मिलनको घडी हो। यही श्लोक सुनेपछि आठौँ अध्यायको सुरुमा अर्जुनले यी सबै शब्दहरूको अर्थ श्रीकृष्णसँग सोध्नेछन्।

मानिसको मन जीवनभर जस्तो संस्कारमा बाँच्छ, मृत्युको अन्तिम क्षणमा पनि मन त्यस्तै विचारमा हराउँछ: - यदि जीवनभर केवल पैसा, लोभ, ईर्ष्या र रिसको चिन्तन गरियो भने अन्तिम समयमा पनि ती कुराहरूले नै मनलाई भयभीत बनाउँछन्। - तर जसले दैनिक जीवनमा शान्ति, प्रेम र परमसत्यको अभ्यास गर्छ, उसको मन जीवनको अन्तिम संक्रमणमा पनि पूर्ण शान्त र अविचलित रहन्छ। यो श्लोकले हामीलाई सिकाउँछ कि जीवनको तयारी केवल आजको लागि मात्र होइन; हाम्रो चेतना यति सुदृढ र एकाग्र हुनुपर्छ कि जीवनको सबैभन्दा ठूलो संकट वा अन्तिम विदाईको समयमा पनि हामी आफ्नो भित्री शान्ति र सत्यलाई नगुमाऔँ।