अध्याय 8श्लोक 7
Chapter 8 • Verse 7

अध्याय 8 : अक्षरब्रह्मयोग

अक्षर ब्रह्म (मृत्युको क्षण र शाश्वत धाम)

श्रीभगवानुवाच

तस्मात्सर्वेषु कालेषु मामनुस्मर युध्य च।

मय्यर्पितमनोबुद्धिर्मामेवैष्यस्यसंशयम्॥ ७॥

tasmāt sarveṣu kāleṣu mām anusmara yudhya ca |

mayy arpita-mano-buddhir mām evaiṣyasy asaṁśayam || 7 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

तस्मात् (tasmāt)=त्यसकारणलेसर्वेषु कालेषु (sarveṣu kāleṣu)=सबै समयमा (हरपल, सधैँभरि)माम् (mām)=मलाईअनुस्मर (anusmara)=निरन्तर स्मरण गरयुध्य च (yudhya ca)=र युद्ध पनि गर (आफ्नो कर्तव्य पूरा गर)मयि (mayi)=ममाअर्पित-मनः-बुद्धिः (arpita-mano-buddhiḥ)=मन र बुद्धिलाई पूर्ण रूपले समर्पित गरेरमाम् एव (mām eva)=मलाई नैएष्यसि (eṣyasi)=प्राप्त गर्नेछौअसंशयम् (asaṁśayam)=यसमा कुनै संशय छैन।

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— त्यसकारण तिमी हरसमय (चौबीसै घण्टा) मलाई निरन्तर स्मरण गर र युद्ध पनि गर; यसरी ममा आफ्नो मन र बुद्धि पूर्ण रूपले समर्पित गरेपछि तिमीले कुनै संशयबिना मलाई नै प्राप्त गर्नेछौ।

महाभारतको परिस्थिति

'मामनुस्मर युध्य च'— गीताको महामन्त्र

यो सम्पूर्ण श्रीमद्भगवद्गीताको सर्वाधिक व्यावहारिक र अमर सूत्र हो। अर्जुनले सोच्न सक्थे: "यदि भगवान्‌को स्मरण गर्नु नै मोक्षको उपाय हो भने म धनुष-बाण फ्याँकेर कतै मन्दिर वा हिमालमा गएर जप गर्छु, युद्ध किन गर्ने?" श्रीकृष्ण तुरुन्तै अर्जुनको यो पलायनवादी सोचलाई रोक्नुहुन्छ: "होइन अर्जुन! भगवान्‌लाई सम्झनका लागि कर्तव्य त्याग्नु पर्दैन, र कर्तव्य गर्नका लागि भगवान्‌लाई बिर्सिनु पर्दैन। दुवैलाई एकसाथ लिएर हिँड— हातमा धनुष लिएर अधर्मविरुद्ध युद्ध लड, तर मनभित्र सधैँ मलाई स्मरण गर!"
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

काम र ध्यानको अद्भुत समन्वय (Work-Life-Spiritual Integration)

आधुनिक मानिसको गुनासो हुन्छ: "मलाई ध्यान गर्न वा ईश्वर सम्झन समय नै छैन, अफिसको काम र परिवारको जिम्मेवारी यति धेरै छ!" - श्रीकृष्ण भन्नुहुन्छ: अध्यात्म कुनै छुट्टै समय निकालेर गर्ने काम होइन; यो त काम गर्ने तरिका हो। - एक सर्जनले अपरेसन गर्दा, विद्यार्थीले पढ्दा, वा इन्जिनियरले कोडिङ गर्दा— यदि उसले आफ्नो अहंकार त्यागेर "म यो काम सेवा र कर्तव्यका रूपमा गर्दैछु" भनी मनलाई पवित्र राख्छ भने, त्यो काम नै पूजा बन्दछ। बाहिर युद्ध (संघर्ष र मिहिनेत) चलिरहोस्, तर भित्र शान्तिको नदी बगिरहोस्। यही सन्तुलन नै साँचो कर्मयोग हो।
व्यावहारिक सूत्र :

कामबाट भागेर होइन, कामभित्रै निष्काम भाव र ईश्वर-चेतना ल्याएर जीवन जिउनुहोस्। बाहिर आफ्नो पूरा शक्ति लगाएर कर्तव्य गर्नुहोस् र भित्र मनलाई ईश्वरमा स्थिर राख्नुहोस्।