अध्याय 8श्लोक 9
Chapter 8 • Verse 9

अध्याय 8 : अक्षरब्रह्मयोग

अक्षर ब्रह्म (मृत्युको क्षण र शाश्वत धाम)

श्रीभगवानुवाच

कविं पुराणमनुशासितारमणोरणीयांसमनुस्मरेद्यः।

सर्वस्य धातारमचिन्त्यरूपमादित्यवर्णं तमसः परस्तात्॥ ९॥

kaviṁ purāṇam anuśāsitāram aṇor aṇīyāṁsam anusmared yaḥ |

sarvasya dhātāram acintya-rūpam āditya-varṇaṁ tamasaḥ parastāt || 9 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

कविम् (kavim)=सर्वज्ञ, भूत-भविष्य-वर्तमानका ज्ञाता (क्रान्तदर्शी)पुराणम् (purāṇam)=अनादि, सबैभन्दा प्राचीन (सनातन)अनुशासितारम् (anuśāsitāram)=सम्पूर्ण ब्रह्माण्डका नियन्त्रक र शासकअणोः अणीयांसम् (aṇor aṇīyāṁsam)=सूक्ष्मभन्दा पनि अति सूक्ष्म (परमाणु भन्दा पनि सानो)अनुस्मरेत् यः (anusmaret yaḥ)=जसले निरन्तर ध्यान गर्दछसर्वस्य (sarvasya)=सम्पूर्ण सृष्टिकोधातारम् (dhātāram)=पालनकर्ता र पोषणकर्ताअचिन्त्य-रूपम् (acintya-rūpam)=मानवीय बुद्धि र कल्पनाभन्दा पर रहेको (अचिन्त्य स्वरूप)आदित्य-वर्णम् (āditya-varṇam)=सूर्यजस्तै देदीप्यमान स्वयंप्रकाशिततमसः परस्तात् (tamasaḥ parastāt)=अज्ञान रूपी अन्धकारभन्दा सर्वथा पर।

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— जो मनुष्यले सर्वज्ञ (सबै कुरा जान्ने), अनादि, सम्पूर्ण ब्रह्माण्डका नियन्त्रक, सूक्ष्मभन्दा पनि अति सूक्ष्म, सबैका पालनपोषणकर्ता, मानवीय कल्पनाभन्दा पर रहेका, र अज्ञानरूपी अन्धकारभन्दा पर सूर्यजस्तै स्वयंप्रकाशित परम पुरुषको निरन्तर ध्यान गर्दछ...

महाभारतको परिस्थिति

परमेश्वरका आठ दिव्य लक्षणहरू

श्रीकृष्ण यहाँ ध्यान गर्न योग्य परमेश्वरका आठवटा अलौकिक विशेषताहरू बताउनुहुन्छ: १. 'कवि'— जो केवल लेखक होइन, सम्पूर्ण ब्रह्माण्डको रहस्यलाई एकै नजरमा देख्ने सर्वज्ञ द्रष्टा हो। २. 'पुराण'— जसको कुनै सुरुवात छैन, जो कालभन्दा पुरानो छ। ३. 'अनुशासिता'— जसको नियममा ग्रह, नक्षत्र र प्रकृतिको सम्पूर्ण चक्र चल्छ। ४. 'अणोरणीयान्'— जो परमाणुभन्दा पनि सूक्ष्म भएर सबैको हृदयमा लुकेको छ। ५. 'धाता'— जसले सम्पूर्ण प्राणीहरूको जीवन धानिरहेको छ। ६. 'अचिन्त्यरूप'— जसलाई सीमित मानवीय तर्क र दिमागले मापन गर्न सकिँदैन। ७. 'आदित्यवर्ण'— सूर्यजस्तै आफ्नै प्रकाशले चम्किने। ८. 'तमसः परस्तात्'— जहाँ अज्ञान, दुःख र अन्धकारको कुनै स्थान छैन।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

अन्धकारबाट पर ज्योतिर्मय सत्यको चिन्तन

हाम्रो दिमाग प्रायः संसारका ससाना समस्या, नराम्रा समाचार र अन्धकारमय विचारहरूमा अड्किएको हुन्छ। - जब हामी सानो र संकुचित कुरा सोच्छौँ, हाम्रो मन पनि सानो र तनावग्रस्त हुन्छ। - तर जब हामी ब्रह्माण्डको त्यो अनन्त, प्रकाशमय र सर्वज्ञ चेतनाको चिन्तन गर्छौँ, हाम्रो मनका संकीर्णताहरू आफैँ पग्लिएर जान्छन्। आफ्नो ध्यानलाई अँध्यारोबाट हटाएर त्यो सूर्यसमान स्वयंप्रकाशित भित्री ज्योतिमा लगाउनुहोस्। जसले प्रकाशको ध्यान गर्छ, उसको जीवनबाट अन्धकार स्वतः हराएर जान्छ।
व्यावहारिक सूत्र :

आफ्नो मनलाई संसारका नकारात्मक र तुच्छ विषयहरूमा अलमलाइन नदिनुहोस्। आफ्नो भित्र रहेको अज्ञानलाई चिरेर चेतनाको प्रकाशमय स्वरूपको चिन्तन गर्नुहोस्।