अध्याय 9श्लोक 1
Chapter 9 • Verse 1

अध्याय 9 : राजविद्याराजगुह्ययोग

परम गोपनीय ज्ञान (सहज भक्ति)

श्रीभगवानुवाच

इदं तु ते गुह्यतमं प्रवक्ष्याम्यनसूयवे।

ज्ञानं विज्ञानसहितं यज्ज्ञात्वा मोक्ष्यसेऽशुभात्॥ १॥

idaṁ tu te guhyatamaṁ pravakṣyāmy anasūyave |

jñānaṁ vijñāna-sahitaṁ yaj jñātvā mokṣyase'śubhāt || 1 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

इदम् तु (idam tu)=यो तरते (te)=तिमीलाईगुह्य-तमम् (guhya-tamam)=परम गोप्य (गुह्यतम रहस्य)प्रवक्ष्यामि (pravakṣyāmi)=म राम्ररी भन्नेछु वा खोल्नेछुअनसूयवे (anasūyave)=ईर्ष्या र दोष-दृष्टि नभएको (तिमीलाई)ज्ञानम् (jñānam)=तात्त्विक ज्ञानविज्ञान-सहितम् (vijñāna-sahitam)=प्रत्यक्ष अनुभव (विज्ञान) सहितयत् ज्ञात्वा (yat jñātvā)=जसलाई जानेर वा अनुभव गरेरमोक्ष्यसे (mokṣyase)=तिमी मुक्त हुनेछौअशुभात् (aśubhāt)=संसारको सम्पूर्ण अशुभ (दुःख र बन्धन) बाट।

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— ईर्ष्या र दोष-दृष्टि नभएका हे अर्जुन! म तिमीलाई यो परम गोप्य (गुह्यतम) ज्ञान प्रत्यक्ष अनुभूति (विज्ञान) सहित बताउनेछु, जसलाई जानेर तिमी यस संसारको सम्पूर्ण अशुभ (दुःख र जन्म-मरणको बन्धन) बाट पूर्ण रूपले मुक्त हुनेछौ।

महाभारतको परिस्थिति

दोष-दृष्टिबाट मुक्त शिष्य र गुह्यतम ज्ञानको आरम्भ

नवौँ अध्यायको प्रारम्भमा श्रीकृष्णले अर्जुनलाई 'अनसूयवे' (जसमा ईर्ष्या वा दोष खोज्ने प्रवृत्ति छैन) भनेर सम्बोधन गर्नुभएको छ। यो निकै गहिरो कुरा हो। यदि कसैको मनमा शिक्षक, गुरु वा भगवान्‌प्रति ईर्ष्या, शंका वा नकारात्मकता छ भने, उसलाई जतिसुकै ठूलो ज्ञान दिए पनि उसले त्यसको उल्टो अर्थ लगाउँछ र उपहास गर्छ। कुरुक्षेत्रमा दुर्योधन र कर्णले श्रीकृष्णका हरेक कार्यमा षड्यन्त्र र कुटिलता मात्र देखे, किनकि उनीहरूको मन 'असूया' (दोष-दृष्टि) ले भरिएको थियो। तर अर्जुनको हृदय बालकजस्तै निष्कपट, श्रद्धालु र ईर्ष्यारहित थियो; त्यसैले श्रीकृष्ण उहाँलाई आफ्नो सबैभन्दा गहिरो 'गुह्यतम ज्ञान' (राजविद्या) सुम्पिन तयार हुनुभयो।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

आलोचनात्मक अन्धोपन (Cynicism) बाट मुक्त हुनु

आजको युगमा धेरै मानिसहरू 'सिनिकल' (Cynical) बनेका छन्: - उनीहरू हरेक राम्रो कुरामा पनि खोट देखाउन रमाउँछन्। - कसैले निस्वार्थ सेवा गर्यो भने पनि सोच्छन्: "यसको पछाडि पक्कै केही स्वार्थ होला!" - जब मनमा यस्तो नकारात्मक शंका र ईर्ष्या भरिन्छ, तब मानिसले कुनै पनि नयाँ ज्ञान, प्रेम वा सत्यलाई ग्रहण गर्न सक्दैन। सिक्नका लागि सबैभन्दा पहिलो योग्यता भनेकै भित्री निष्कपटता र नम्रता (अनसूया) हो। जब हामी अरूको आलोचना र खोट खोज्न छोडेर खुला मनले सत्यलाई स्विकार्न तयार हुन्छौँ, तब मात्र जीवनका गहिरा रहस्यहरू हाम्रा लागि खुल्दछन्।
व्यावहारिक सूत्र :

अरूका कुरामा खोट र षड्यन्त्र खोज्ने नकारात्मक बानी त्याग्नुहोस्। आफ्नो मनलाई ईर्ष्यामुक्त र खुला राखेर सत्य एवं ज्ञानलाई ग्रहण गर्न तयार हुनुहोस्।