अध्याय 9श्लोक 8
Chapter 9 • Verse 8

अध्याय 9 : राजविद्याराजगुह्ययोग

परम गोपनीय ज्ञान (सहज भक्ति)

श्रीभगवानुवाच

प्रकृतिं स्वामवष्टभ्य विसृजामि पुनः पुनः।

भूतग्राममिमं कृत्स्नमवशं प्रकृतेर्वशात्॥ ८॥

prakṛtiṁ svām avaṣṭabhya visṛjāmi punaḥ punaḥ |

bhūta-grāmam imaṁ kṛtsnam avaśaṁ prakṛter vaśāt || 8 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

प्रकृतिम् स्वाम् (prakṛtiṁ svām)=आफ्नै त्रिगुणात्मक प्रकृतिलाईअवष्टभ्य (avaṣṭabhya)=वशमा राखेर वा परिचालन गरेरविसृजामि (visṛjāmi)=सृष्टि गर्दछुपुनः पुनः (punaḥ punaḥ)=बारम्बारभूत-ग्रामम् इमम् (bhūta-grāmam imam)=प्राणीहरूको यस समुदायलाईकृत्स्नम् (kṛtsnam)=सम्पूर्णअवशम् (avaśam)=विवश वा परवश भएकोप्रकृतेः वशात् (prakṛter vaśāt)=प्रकृतिका गुण र आफ्ना पूर्वकर्महरूको अधीनमा रहेका कारण।

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— म आफ्नै प्रकृतिलाई आफ्नो अधीनमा राखेर, प्रकृतिका गुण र पूर्वकर्महरूको प्रभावले विवश भएका समस्त प्राणीहरूको यस सम्पूर्ण समुदायलाई बारम्बार पुनः पुनः सृष्टि गर्दछु।

महाभारतको परिस्थिति

प्रकृतिको प्रोग्रामिङ र कर्मको नियम

श्रीकृष्ण यहाँ स्पष्ट पार्नुहुन्छ कि परमात्माले कसैलाई जबर्जस्ती दुःख वा सुख दिनुहुन्न। प्राणीहरू आफ्नै पूर्वजन्मका संस्कार, वासना र प्रकृतिका तीन गुणहरूका कारण 'अवश' (विवश) हुन्छन्। जसरी किसानले खेतमा बीउ छर्छ, तर कुन बीउबाट कस्तो अन्न फल्छ भन्ने कुरा बीउकै स्वभावमा भर पर्छ; त्यस्तै, परमात्माले प्रकृतिको मञ्च तयार गरिदिनुहुन्छ, तर प्राणीहरू आफ्नै कर्मको स्क्रिप्ट अनुसार अभिनय गर्न बाध्य हुन्छन्।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

आफ्नो आन्तरिक कन्डिसनिङ (Mental Conditioning) लाई बुझ्नु

हामी सोच्छौँ कि हामी आफ्ना निर्णयहरू पूर्ण रूपले स्वतन्त्र भएर लिइरहेका छौँ। - तर गहिरिएर हेर्यौँ भने हाम्रा धेरैजसो निर्णयहरू हाम्रो पुरानो कन्डिसनिङ, पारिवारिक छाप, सामाजिक दबाब र जैविक आवेग (प्रकृतेर्वशात्) बाट निर्देशित हुन्छन्। - हामी रिस, लोभ वा डरको वशमा परेर त्यही कुरा गर्छौँ जुन हामी गर्न चाहँदैनथ्यौँ। आध्यात्मिक साधनाको उद्देश्य भनेकै यो 'विवशता' (अवशम्) बाट मुक्त भएर सचेत मालिक बन्नु हो। जब हामी आफ्ना अटोपाइलट बानीहरूलाई साक्षी भएर हेर्न थाल्छौँ, तब हामी प्रकृतिको दास हुन छोड्छौँ।
व्यावहारिक सूत्र :

आफ्ना निर्णयहरू अटोपाइलट वा आवेशमा आएर नगर्नुहोस्। आफ्ना भित्री आवेगहरूको साक्षी बनेर विवेकपूर्वक सचेत निर्णय लिनुहोस्।