अध्याय 9श्लोक 7
Chapter 9 • Verse 7

अध्याय 9 : राजविद्याराजगुह्ययोग

परम गोपनीय ज्ञान (सहज भक्ति)

श्रीभगवानुवाच

सर्वभूतानि कौन्तेय प्रकृतिं यान्ति मामिकाम्।

कल्पक्षये पुनस्तानि कल्पादौ विसृजाम्यहम्॥ ७॥

sarva-bhūtāni kaunteya prakṛtiṁ yānti māmikām |

kalpa-kṣaye punas tāni kalpādau visṛjāmy aham || 7 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

सर्व-भूतानि (sarva-bhūtāni)=समस्त प्राणीहरूकौन्तेय (kaunteya)=हे कुन्तीपुत्र अर्जुन!प्रकृतिम् यान्ति (prakṛtiṁ yānti)=प्रकृतिमा लीन हुन्छन्मामिकाम् (māmikām)=मेरो मूलकल्प-क्षये (kalpa-kṣaye)=कल्पको अन्त्य (महाप्रलय) मापुनः तानि (punas tāni)=फेरि ती सबैलाईकल्प-आदौ (kalpādau)=नयाँ कल्पको प्रारम्भमाविसृजामि (visṛjāmi)=म पुनः विशेष रूपमा सृष्टि गर्दछुअहम् (aham)=म स्वयं।

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— हे कौन्तेय! कल्पको अन्त्य (महाप्रलय) हुँदा समस्त प्राणीहरू मेरो मूल प्रकृतिमा विलीन हुन्छन्; र फेरि कल्पको प्रारम्भमा ती सम्पूर्ण प्राणीहरूलाई म पुनः विशेष रूपमा सृष्टि गर्दछु।

महाभारतको परिस्थिति

कल्प र महाप्रलयको चक्रव्यूह

ब्रह्माजीको १०० वर्षको आयु सकिएपछि हुने प्रलयलाई 'महाप्रलय' वा 'कल्पक्षय' भनिन्छ। त्यो बेला सम्पूर्ण ब्रह्माण्ड आफ्ना कारणस्वरूप परमात्माको त्रिगुणात्मक प्रकृतिमा सुप्त हुन्छ, जसरी बीउभित्र विशाल रुख सुप्त हुन्छ। अनि जब नयाँ सृष्टिको समय आउँछ, परमात्माको संकल्पले ती सबै प्राणीहरू आ-आफ्ना पुराना कर्म र संस्कार अनुसार फेरि प्रकट हुन्छन्। कुरुक्षेत्रको मैदानमा मृत्युको भय देखेका अर्जुनलाई श्रीकृष्णले यो शाश्वत सत्य देखाउनुभएको हो कि यहाँ कुनै पनि कुरा शून्यमा हराउँदैन; केवल रूप परिवर्तन हुन्छ र पुनः प्रस्फुटित हुन्छ।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

विश्राम र पुनःसुरुवातको चक्र (The Art of Fresh Starts)

हाम्रो जीवनमा पनि कुनै परियोजना, सम्बन्ध वा चरणको अन्त्य हुँदा हामीलाई लाग्छ कि सबै कुरा सकियो। - तर प्रकृतिमा 'अन्त्य' भनेको वास्तवमा नयाँ सृष्टिको 'विश्राम' मात्र हो। - जाडो महिनामा रूखका पातहरू झर्छन्, रूख मरेजस्तो देखिन्छ; तर वसन्त आउनासाथ त्यहीँ नयाँ पालुवा पलाउँछ। यदि जीवनमा कुनै असफलता वा ठूलो क्षति आएको छ भने त्यसलाई पूर्णविराम नमान्नुहोस्। त्यो त केवल पुराना कुराहरू विलीन भएर नयाँ ऊर्जाका साथ पुनः उठ्ने प्रकृतिको तयारी मात्र हो।
व्यावहारिक सूत्र :

जीवनका अन्त्य वा असफलताहरूबाट निराश नहुनुहोस्। यसलाई नयाँ ऊर्जा र नयाँ दृष्टिकोणका साथ पुनः अघि बढ्ने प्रकृतिको अवसरका रूपमा लिनुहोस्।