Chapter 1 • Verse 17अध्याय 1 : अर्जुनविषादयोग
अर्जुनको विषाद र मानसिक द्वन्द्व
सञ्जय उवाचकाश्यश्च परमेष्वासः शिखण्डी च महारथः।
धृष्टद्युम्नो विराटश्च सात्यकिश्चापराजितः॥ १७॥
kāśyaś-ca parameṣvāsaḥ śikhaṇḍī ca mahārathaḥ |
dhṛṣṭadyumno virāṭaś-ca sātyakiś-cāparājitaḥ || 17 ||
महाभारतको परिस्थिति
पाण्डव सेनाका पाँच मुख्य स्तम्भ र युद्धको दिशा बदल्ने योद्धाहरू
सञ्जयले हस्तिनापुरको राजदरबारमा चिन्तित मुद्रामा बसिरहेका धृतराष्ट्रलाई पाण्डव सेनाका ती पाँच विशिष्ट महानायकहरूको विवरण दिँदैछन्, जसमध्ये हरेक योद्धा महाभारतको युद्धको दिशा मोड्ने अद्वितीय सामर्थ्य राख्थे:
१. 'काशीराज' (परमेष्वासः): काशीका राजा, जो त्यतिखेरका सर्वश्रेष्ठ धनुर्धरहरूमध्ये गनिन्थे।
२. 'शिखण्डी' (महारथः): पूर्वजन्मकी अम्बा, जसले भीष्मसँग प्रतिशोध लिन नै कठोर तपस्या गरेर पुनर्जन्म लिएकी थिइन्। भीष्मको प्रतिज्ञा थियो कि शिखण्डीको अगाडि उनी हतियार चलाउने छैनन्। त्यसैले शिखण्डी भीष्मको अन्त्यका लागि साक्षात् काल-स्वरूप थिए।
३. 'धृष्टद्युम्न': राजा द्रुपदले यज्ञको अग्निबाट द्रोणाचार्यको अन्त्य गर्नका लागि प्राप्त गरेका पुत्र, जसलाई पाण्डवहरूले सम्पूर्ण सेनाको प्रधान सेनापति बनाएका थिए।
४. 'विराट': मत्स्य देशका शक्तिशाली राजा, जसको दरबारमा पाण्डवहरूले आफ्नो एक वर्षको अज्ञातवास सकुशल बिताएका थिए र जसकी छोरी उत्तरा अर्जुनपुत्र अभिमन्युकी पत्नी थिइन्।
५. 'सात्यकि' (अपराजितः): भगवान् श्रीकृष्णका परम शिष्य, अर्जुनका प्रिय सखा, र यदुवंशका त्यस्ता महारथी जसलाई द्रोणाचार्य वा कर्ण जस्ता दिग्गजहरूले पनि रणभूमिमा झुकाउन सकेका थिएनन्।
सञ्जयले धृतराष्ट्रलाई अप्रत्यक्ष रूपमा सम्झाउँदैछन् कि पाण्डवहरूको पक्ष केवल पाँच भाइहरूको मात्र होइन; संसारकै सबैभन्दा नीतिवान् र अजेय महायोद्धाहरू धर्मको पक्षमा चट्टानझैं उभिएका छन्।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग
विविधतापूर्ण प्रतिभा र धर्मको साझा एकता
जीवनमा कुनै ठूलो अभियान वा लक्ष्य पूरा गर्नका लागि तपाईंलाई फरक-फरक क्षमता भएका व्यक्तिहरूको साथ चाहिन्छ।
पाण्डव पक्षमा कसैसँग अद्भुत धनुर्विद्या थियो (काशीराज), कसैसँग विशेष परिस्थितिमा काम लाग्ने उपाय थियो (शिखण्डी), कसैसँग नेतृत्व र व्यवस्थापकीय कौशल थियो (धृष्टद्युम्न), कसैसँग अनुभव र आश्रय थियो (विराट), र कसैसँग अटुट निष्ठा र बहादुरी थियो (सात्यकि)।
तर ती सबैको सौन्दर्य के थियो भने, उनीहरू कसैमा पनि दुर्योधन जस्तो अहङ्कार वा पदको लोभ थिएन। ती सबै फरक-फरक शक्तिहरू धर्म, न्याय र श्रीकृष्णको एउटै दृष्टिकोणमा एकीकृत थिए। जब विभिन्न प्रतिभाहरू एउटै पवित्र लक्ष्यमा समर्पित हुन्छन्, तब त्यो शक्तिलाई संसारको कुनै पनि अहंकारले परास्त गर्न सक्दैन।
व्यावहारिक सूत्र :आफ्नो जीवन वा कार्यक्षेत्रमा आफ्नो वरिपरि निष्ठावान्, दक्ष र विभिन्न क्षमता भएका साथीहरूको समूह बनाउनुहोस्। विविधतापूर्ण प्रतिभाहरू जब एउटै साझा मूल्यमा बाँधिन्छन्, तब सफलता सुनिश्चित हुन्छ।