ॐअध्याय 1श्लोक 22
Chapter 1 • Verse 22

अध्याय 1 : अर्जुनविषादयोग

अर्जुनको विषाद र मानसिक द्वन्द्व

अर्जुन उवाच

यावदेतान्निरीक्षेऽहं योद्धुकामानवस्थितान्।

कैर्मया सह योद्धव्यमस्मिन् रणसमुद्यमे॥ २२॥

yāvad-etān nirīkṣe'haṁ yoddhu-kāmān avasthitān |

kair-mayā saha yoddhavyam asmin raṇa-samudyame || 22 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

यावत् (yāvat)=जबसम्म•एतान् (etān)=यी सबैलाई•निरीक्षे (nirīkṣe)=राम्ररी हेर्न / निरीक्षण गर्न सकूँ•अहम् (aham)=म•योद्धु-कामान् (yoddhu-kāmān)=युद्ध गर्ने तीव्र इच्छा लिएर•अवस्थितान् (avasthitān)=यहाँ मोर्चा बाँधेर उभिएकाहरूलाई•कैः (kaiḥ)=को-कोसँग•मया सह (mayā saha)=मसँग•योद्धव्यम् (yoddhavyam)=लड्नुपर्ने हो / युद्ध गरिनुपर्ने हो•अस्मिन् (asmin)=यस•रण-समुद्यमे (raṇa-samudyame)=युद्ध रूपी महा-उद्योगमा।

सरल नेपाली अनुवाद

अर्जुनले भने— जबसम्म म युद्धको तीव्र अभिलाषा लिएर उभिएका यी विपक्षी सेनाहरूलाई राम्ररी निरीक्षण गर्न नसकूँ, र यस युद्ध रूपी महा-उद्योगमा मैले को-कोसँग लड्नुपर्ने हो त्यो प्रष्ट रूपमा हेर्न नसकूँ, तबसम्म रथलाई त्यहीँ उभ्याइराख्नुहोस्।

महाभारतको परिस्थिति

'रण-समुद्यम' र विपक्षी सेनाको प्राविधिक निरीक्षण

अर्जुनले यहाँ युद्धका लागि एउटा अनौठो शब्द प्रयोग गरेका छन्— 'रण-समुद्यम'। 'समुद्यम' को अर्थ हुन्छ कुनै ठूलो उद्योग, गहन व्यापार वा उद्यम। अर्थात् अर्जुनले युद्धलाई केवल आवेग वा बदलाको रूपमा होइन, एउटा गम्भीर कर्तव्य र व्यवस्थित रणनीतिक उद्यमको रूपमा लिएका थिए। अर्जुन कुरुक्षेत्रको मैदानमा कायरता वा डरले उभिएका थिएनन्। उनी आफ्नो समयका सर्वश्रेष्ठ धनुर्धर थिए। उनले श्रीकृष्णलाई भने— "म पहिले आफ्नै आँखाले हेर्न चाहन्छु कि दुर्योधनको अहंकारलाई साथ दिएर मसँग लड्न चाहने योद्धाहरू को-को हुन्? तीमध्ये मेरो बराबरीका महारथीहरू को हुन् जसको सामना मैले गर्नुपर्नेछ?" अर्जुनको यो इच्छा एउटा कुशल सेनापतिको स्वाभाविक व्यावसायिक कदम थियो। तर उनलाई यो थाहा थिएन कि जसलाई उनी केवल 'शत्रु' सम्झेर हेर्न जाँदैछन्, ती त उनका आफ्नै बाजे, गुरु, दाजुभाइ र बाल्यकालका साथीहरू हुन्। यही 'निरीक्षण' नै अर्जुनको जीवनको सबैभन्दा ठूलो भावनात्मक भूकम्पको कारण बन्न लागेको थियो।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

समस्याको यथार्थ पहिचान र सूक्ष्म निरीक्षण

जीवनमा कुनै पनि चुनौती वा कठिन परीक्षाको सामना गर्दा अर्जुन जस्तै 'निरीक्षे'— अर्थात् पहिले समस्याको गहिराइलाई सूक्ष्म रूपले निरीक्षण गर्नुपर्छ। धेरै मानिसहरू समस्या आउनासाथ आँखा चिम्लेर हातहतियार चलाउन थाल्छन् वा तनावमा आएर छटपटाउँछन्। तर सफल मानिसले पहिले शत्रु वा समस्यालाई राम्ररी बुझ्छ: "वास्तवमा मेरो लडाइँ कोसँग हो? बाहिरी परिस्थितिसँग, कि मेरो आफ्नै अल्छीपन, डर र अनुशासनहीनतासँग?" जबसम्म तपाईंले आफ्ना आन्तरिक र बाह्य कमजोरीहरूलाई प्रष्ट रूपमा देख्नुहुन्न (कैर्मया सह योद्धव्यम्), तबसम्म तपाईंले कुनै पनि लडाइँ जित्न सक्नुहुन्न। चुनौतीलाई राम्ररी बुझ्नु नै विजयको पहिलो पाइला हो।
व्यावहारिक सूत्र :

कुनै पनि चुनौतीमा हामफाल्नुअघि शान्त भएर त्यसको सम्पूर्ण रूप हेर्नुहोस्। तपाईंले वास्तवमा कुन-कुन समस्यासँग लड्नुपर्ने हो, त्यसको स्पष्ट सूची बनाउनुहोस्।