अध्याय 1 : अर्जुनविषादयोग
अर्जुनको विषाद र मानसिक द्वन्द्व
गाण्डीवं स्रंसते हस्तात्त्वक्चैव परिदह्यते।
न च शक्नोम्यवस्थातुं भ्रमतीव च मे मनः॥ ३०॥
gāṇḍīvaṁ sraṁsate hastāt tvak caiva paridahyate |
na ca śaknomy-avasthātuṁ bhramatīva ca me manaḥ || 30 ||
पदच्छेद र शब्दार्थ
गाण्डीवम् (gāṇḍīvam)=मेरो दिव्य गाण्डीव धनुष•स्रंसते (sraṁsate)=हातबाट खसिरहेको छ / छुट्दैछ•हस्तात् (hastāt)=हातबाट•त्वक् (tvak)=छाला•च एव (ca eva)=अनि निश्चय नै•परिदह्यते (paridahyate)=चारैतिरबाट भतभती पोलिरहेको छ•न (na)=छैन•च (ca)=अनि•शक्नोमि (śaknomi)=म समर्थ छु•अवस्थातुम् (avasthātum)=स्थिर भएर उभिन•भ्रमति इव (bhramati iva)=घुमिरहेको जस्तो / दिग्भ्रमित भइरहेको•च (ca)=अनि•मे (me)=मेरो•मनः (manaḥ)=मन।
सरल नेपाली अनुवाद
अर्जुनले भने— मेरो हातबाट गाण्डीव धनुष आफैं खसिरहेको छ, मेरो छाला भतभती पोलिरहेको छ, म अब उभिन पनि असमर्थ भइरहेको छु र मेरो मन चक्कर खाएर घुमिरहेको छ।
गाण्डीवको पतन, छालाको जलन र अर्जुनको मनोवैज्ञानिक पराकाष्ठा
जब आफ्नो मुख्य शक्ति (गाण्डीव) नै हातबाट छुट्छ
यदि जीवनमा कहिलेकाहीं तपाईंलाई आफ्नो सबै शक्ति गुमेको, हातबाट सबै कुरा चिप्लिएको र आफू उभिनै नसक्ने जस्तो लाग्छ भने नडराउनुहोस्। त्यो तपाईंको अहंकार ढलेको संकेत हो; अब त्यहीँबाट सच्चा आत्मज्ञानको यात्रा सुरु हुन्छ।