अध्याय 1 : अर्जुनविषादयोग
अर्जुनको विषाद र मानसिक द्वन्द्व
सङ्करो नरकायैव कुलघ्नानां कुलस्य च।
पतन्ति पितरो ह्येषां लुप्तपिण्डोदकक्रियाः॥ ४२॥
saṅkaro narakāyaiva kula-ghnānāṁ kulasya ca |
patanti pitaro hy-eṣāṁ lupta-piṇḍodaka-kriyāḥ || 42 ||
पदच्छेद र शब्दार्थ
सङ्करः (saṅkaraḥ)=वर्णसङ्कर (संस्कारहीनता / सामाजिक विकृति)•नरकाय (narakāya)=नरकको कारण•एव (eva)=निश्चय नै / मात्र•कुल-घ्नानाम् (kula-ghnānām)=कुलको नाश गर्ने हत्याराहरूको लागि•कुलस्य च (kulasya ca)=अनि सिङ्गो कुलका लागि पनि•पतन्ति (patanti)=अधोपतन हुन्छ / खस्दछन्•पितरः (pitaro)=पूर्वजहरू / पितृहरू•हि (hi)=किनभने•एषाम् (eṣām)=यिनीहरूका•लुप्त-पिण्ड-उदक-क्रियाः (lupta-piṇḍodaka-kriyāḥ)=पिण्ड र तर्पणका क्रियाहरू लोप भएकाहरू।
सरल नेपाली अनुवाद
अर्जुनले भने— वर्णसङ्करले कुलको नाश गर्ने हत्याराहरूलाई र सिङ्गो कुललाई नै नरकतिर लैजान्छ; र पिण्ड तथा जल दिने श्राद्ध-तर्पणका संस्कारहरू लोप भएपछि यिनीहरूका पितृहरू (पूर्वजहरू) को पनि अधोपतन हुन्छ।
संस्कारहीनताको नरक र पुर्खाप्रतिको कृतज्ञताको लोप
आफ्ना जरा (Roots) र पुर्खाप्रतिको कृतज्ञता
आफ्ना मातापिता, पूर्वज र समाजका अग्रजहरूले दिएको योगदानप्रति सधैं कृतज्ञ रहनुहोस्। आफ्नो परम्परा र जगलाई बिर्सने मानिस कहिल्यै दिगो रूपमा सफल हुन सक्दैन।