अध्याय 1 : अर्जुनविषादयोग
अर्जुनको विषाद र मानसिक द्वन्द्व
दोषैरेतैः कुलघ्नानां वर्णसङ्करकारकैः।
उत्साद्यन्ते जातिधर्माः कुलधर्माश्च शाश्वताः॥ ४३॥
doṣair-etaiḥ kula-ghnānāṁ varṇa-saṅkara-kārakaiḥ |
utsādyante jāti-dharmāḥ kula-dharmāś-ca śāśvatāḥ || 43 ||
पदच्छेद र शब्दार्थ
दोषैः एतैः (doṣaiḥ etaiḥ)=यी यस्ता महादोषहरूद्वारा•कुल-घ्नानाम् (kula-ghnānām)=कुललाई नष्ट गर्नेहरूका•वर्ण-सङ्कर-कारकैः (varṇa-saṅkara-kārakaiḥ)=वर्णसङ्कर र सामाजिक विकृति फैलाउने•उत्साद्यन्ते (utsādyante)=नष्ट हुन्छन् / उखेलिन्छन्•जाति-धर्माः (jāti-dharmāḥ)=जातिधर्महरू (सामाजिक कर्तव्य र मर्यादाहरू)•कुल-धर्माः च (kula-dharmāḥ ca)=अनि कुलधर्महरू (पारिवारिक परम्पराहरू)•शाश्वताः (śāśvatāḥ)=शाश्वत / सनातन कालदेखि चलिआएका।
सरल नेपाली अनुवाद
अर्जुनले भने— वर्णसङ्कर उत्पन्न गराउने कुलघातीहरूको यी यस्ता महादोषहरूले गर्दा परापूर्वकालदेखि चल्दै आएका शाश्वत कुलधर्म (पारिवारिक मूल्य) र जातिधर्म (सामाजिक मर्यादा) समूल नष्ट हुन्छन्।
सभ्यताको महाविनाश— सामाजिक र पारिवारिक व्यवस्थाको अन्त्य
शाश्वत मूल्य र आन्तरिक व्यवस्थाको रक्षा
आफ्ना जीवनका आधारभूत नैतिक मूल्य र सिद्धान्तहरूलाई कुनै पनि लोभ वा आवेगको खातिर नतोड्नुहोस्। सिद्धान्त हराएको जीवन दिशाहीन डुङ्गा जस्तै हुन्छ।