अध्याय 10श्लोक 11
Chapter 10 • Verse 11

अध्याय 10 : विभूतियोग

विभूति योग (ईश्वरको सर्वव्यापक सौन्दर्य)

श्रीभगवानुवाच

तेषामेवानुकम्पार्थमहमज्ञानजं तमः।

नाशयाम्यात्मभावस्थो ज्ञानदीपेन भास्वता॥ ११॥

teṣām evānukampārtham aham ajñāna-jaṁ tamaḥ |

nāśayāmy ātma-bhāva-stho jñāna-dīpena bhāsvatā || 11 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

तेषाम् एव (teṣām eva)=ती मेरा प्रेमी भक्तहरूमाथि नैअनुकम्पा-अर्थम् (anukampārtham)=विशेष कृपा वा दया गर्नका लागिअहम् (aham)=म स्वयंअज्ञान-जम् (ajñāna-jam)=अज्ञानबाट उत्पन्न भएकोतमः (tamaḥ)=मोह र संशयको अन्धकारलाईनाशयामि (nāśayāmi)=नष्ट गरिदिन्छुआत्म-भाव-स्थः (ātma-bhāva-sthaḥ)=तिनीहरूको आफ्नै हृदयभित्र अन्तर्यामी भएरज्ञान-दीपेन (jñāna-dīpena)=ज्ञान रूपी दीपद्वाराभास्वता (bhāsvatā)=चम्किलो र प्रकाशमय।

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— ती अनन्य भक्तहरूमाथि विशेष कृपा गर्नका लागि, म स्वयं तिनीहरूको हृदयभित्र विराजमान भएर, अज्ञानबाट उत्पन्न भएको घोर अन्धकारलाई देदीप्यमान प्रकाशमय ज्ञानरूपी दीपद्वारा नष्ट गरिदिन्छु।

महाभारतको परिस्थिति

चतुःश्लोकी गीता (चौथो श्लोक): हृदयभित्र ज्ञानको दीप

यो चतुःश्लोकीको अन्तिम र परम शिखर श्लोक हो। हजारौँ वर्षदेखि अँध्यारो रहेको कोठाको अन्धकार हटाउन लाठीले पिट्नु पर्दैन वा कुचोले बढार्नु पर्दैन; एउटा सानो बत्ती बाल्नासाथ अन्धकार एक सेकेन्डमै हराएर जान्छ। त्यस्तै श्रीकृष्ण अर्जुनलाई प्रतिज्ञा गर्नुहुन्छ: "तिमीले आफ्नो हृदयमा मेरो प्रेमको सानो दीप जलाऊ, तिम्रो हृदयभित्र बसेर अज्ञान, शोक र मोहको सम्पूर्ण अन्धकार म आफैँ जलाएर भस्म गरिदिनेछु!" यो सुनेपछि कुरुक्षेत्रको युद्धभूमिमा अर्जुनको संशयको अन्धकार छिन्नभिन्न हुन्छ र उहाँ परम आनन्दमा विह्वल हुनुहुन्छ।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

नकारात्मकतासँग लड्नुको सट्टा प्रकाश बाल्नु (Light Dispelling Darkness)

हामी प्रायः आफ्ना कमजोरी, डर र नकारात्मक विचारहरूसँग लड्न खोज्छौँ र झन् थकिन्छौँ: - "म चिन्ता किन गर्छु? मलाई रिस किन उठ्छ?" - अन्धकारसँग कहिल्यै कुस्ती खेल्न सकिँदैन; अन्धकार हटाउने एउटै उपाय हो— बत्ती बाल्नु! आफ्नो मनमा सकारात्मकता, कृतज्ञता, सत्य र ईश्वर-चिन्तनको दियो बाल्नुहोस्। जब भित्र ज्ञान र प्रेमको ज्योति चम्किन्छ, तब डिप्रेसन, भय, संशय र निराशाको अन्धकार स्वतः भागेर जान्छ।
व्यावहारिक सूत्र :

आफ्ना नकारात्मक विचारहरूसँग व्यर्थ द्वन्द्व नगर्नुहोस्। आफ्नो हृदयमा शान्ति, प्रेम र ज्ञानको प्रकाश बाल्नुहोस्; सम्पूर्ण अन्धकार आफैँ हराएर जानेछ।