अध्याय 10श्लोक 12
Chapter 10 • Verse 12

अध्याय 10 : विभूतियोग

विभूति योग (ईश्वरको सर्वव्यापक सौन्दर्य)

अर्जुन उवाच

परं ब्रह्म परं धाम पवित्रं परमं भवान्।

पुरुषं शाश्वतं दिव्यमादिदेवमजं विभुम्॥ १२॥

paraṁ brahma paraṁ dhāma pavitraṁ paramaṁ bhavān |

puruṣaṁ śāśvataṁ divyam ādi-devam ajaṁ vibhum || 12 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

परम् ब्रह्म (param brahma)=सर्वोच्च परब्रह्मपरम् धाम (param dhāma)=परम धाम (सर्वोच्च आश्रय)पवित्रम् परमम् (pavitraṁ paramam)=परम पावन र शुद्धभवान् (bhavān)=तपाईं हुनुहुन्छपुरुषम् (puruṣam)=परम पुरुषशाश्वतम् (śāśvatam)=सदा रहने सनातनदिव्यम् (divyam)=दिव्य ज्योतिर्मयआदि-देवम् (ādi-devam)=सम्पूर्ण देवताहरूका पनि आदिदेवअजम् (ajam)=अजन्माविभुम् (vibhum)=सर्वव्यापी महान् सत्ता।

सरल नेपाली अनुवाद

अर्जुन भन्नुहुन्छ— तपाईं नै परब्रह्म, परम धाम र परम पवित्र हुनुहुन्छ। तपाईंलाई नै सनातन, दिव्य, समस्त देवताहरूका पनि आदिदेव, अजन्मा र सर्वव्यापी परम पुरुष भनिन्छ।

महाभारतको परिस्थिति

अर्जुनको आत्मसमर्पण र श्रीकृष्णको परब्रह्म स्वीकारोक्ति

चतुःश्लोकी गीता सुनेपछि अर्जुनको हृदय पूर्ण रूपले गदगद भयो। उहाँका सम्पूर्ण संशयहरू एकैछिनमा पखालिए। अर्जुनले अब श्रीकृष्णलाई केवल आफ्नो बालसखा, सारथि वा सम्धीका रूपमा होइन, साक्षात् 'परं ब्रह्म' र 'परं धाम' का रूपमा नतमस्तक भएर स्वीकार गर्नुभएको छ। कुरुक्षेत्रको युद्धभूमिमा उपस्थित भएर पनि अर्जुनको ध्यान अब युद्धको त्रासबाट हटेर श्रीकृष्णको अनन्त ब्रह्माण्डीय सौन्दर्य र ऐश्वर्यमा डुबेको छ।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

सत्यलाई प्रत्यक्ष देख्दा हुने विस्मय र समर्पण

जब मानिस लामो समयको भ्रम, चिन्ता र अन्धकारपछि अचानक सत्यको प्रत्यक्ष प्रकाशमा आइपुग्छ, तब उसको अहंकार स्वतः पग्लिएर श्रद्धामा परिणत हुन्छ। - अर्जुनले श्रीकृष्णको अगाडि कुनै तर्क वा वादविवाद गरेनन्; उनी केवल नमन र कृतज्ञताले भरिए। जब हामी जीवनको परम सत्यलाई अनुभव गर्छौँ, तब शब्दहरू सकिन्छन् र हृदयबाट केवल अगाध विस्मय र शान्ति प्रवाहित हुन्छ।
व्यावहारिक सूत्र :

जीवनको सर्वोच्च सत्य र मूल्यहरूलाई पहिचान गरी मनको संकुचित अहंकार त्याग्नुहोस्। सत्यको अगाडि विनम्रतापूर्वक समर्पित हुन सिक्नुहोस्।