अध्याय 10श्लोक 13
Chapter 10 • Verse 13

अध्याय 10 : विभूतियोग

विभूति योग (ईश्वरको सर्वव्यापक सौन्दर्य)

अर्जुन उवाच

आहुस्त्वामृषयः सर्वे देवर्षिर्नारदस्तथा।

असितो देवलो व्यासः स्वयं चैव ब्रवीषि मे॥ १३॥

āhus tvām ṛṣayaḥ sarve devarṣir nāradas tathā |

asito devalo vyāsaḥ svayaṁ caiva bravīṣi me || 13 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

आहुः (āhuḥ)=भन्दछन् वा स्तुति गर्छन्त्वाम् (tvām)=तपाईंलाईऋषयः सर्वे (ṛṣayaḥ sarve)=समस्त महान् ऋषि-मुनिहरूलेदेवर्षिः नारदः तथा (devarṣir nāradas tathā)=त्यसैगरी देवर्षि नारदलेअसितः (asitaḥ)=महर्षि असितलेदेवलः (devalaḥ)=महर्षि देवललेव्यासः (vyāsaḥ)=र महर्षि वेदव्यासलेस्वयम् च एव (svayaṁ caiva)=र अब स्वयं तपाईंले पनिब्रवीषि मे (bravīṣi me)=मलाई साक्षात् भनिरहनुभएको छ।

सरल नेपाली अनुवाद

अर्जुन भन्नुहुन्छ— देवर्षि नारद, महर्षि असित, देवल र स्वयं महर्षि वेदव्यास जस्ता समस्त महान् ऋषिहरूले तपाईंलाई यस्तै भन्दै आएका छन्; र आज स्वयं तपाईंले पनि आफ्नै श्रीमुखबाट मलाई यही परमसत्य बताइरहनुभएको छ।

महाभारतको परिस्थिति

ऋषि-मुनिहरूको साक्षी र प्रत्यक्ष अनुभूति

अर्जुन यहाँ प्राचीन सनातन परम्पराका महानतम ऋषिहरूको प्रमाण प्रस्तुत गर्नुहुन्छ: देवर्षि नारद, असित, देवल र महाभारतका रचयिता महर्षि वेदव्यास— यी सबै आत्मज्ञानी ऋषिहरूले श्रीकृष्णलाई साक्षात् परब्रह्म मानेका थिए। तर अर्जुन भन्नुहुन्छ: "पहिले मैले यी कुराहरू अरू ऋषिहरूको मुखबाट सुनेको थिएँ (परोक्ष ज्ञान); तर आज कुरुक्षेत्रको यस पवित्र क्षणमा स्वयं तपाईंले मलाई आफ्नै मुखबाट यो सत्य बताउनुभयो (अपरोक्ष अनुभूति)!" यो अर्जुनको बौद्धिक समझबाट प्रत्यक्ष हृदयको साक्षात्कारमा भएको महापरिवर्तन थियो।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

सुनेको कुराबाट प्रत्यक्ष अनुभवतर्फ (From Hearsay to Direct Realization)

हाम्रो जीवनमा हामी धेरै राम्रा कुराहरू सुन्छौँ: - "प्रेम महान् हो, शान्ति आवश्यक छ, ईश्वर सत्य हुनुहुन्छ।" - जबसम्म हामी अरूको मुखबाट मात्र सुन्छौँ, त्यो केवल 'जानकारी' (Information) मात्र रहन्छ। - तर जब हामी आफैँ आफ्नै जीवनमा त्यस सत्यलाई अनुभव गर्छौँ, तब त्यो हाम्रो 'अनुभूति' (Realization) बन्दछ। सत्य अरूले भनिदिएर मात्र पुग्दैन, त्यो आफ्नै हृदयमा गुञ्जिनुपर्छ। जब सुनेको ज्ञान आफ्नै अनुभव बन्दछ, तब जीवनमा कुनै पनि संशय बाँकी रहँदैन।
व्यावहारिक सूत्र :

आध्यात्मिक ज्ञानलाई केवल अरूको मुखबाट सुनेको कथा मात्र नबनाउनुहोस्। दैनिक ध्यान र साधनाद्वारा त्यसलाई आफ्नै प्रत्यक्ष अनुभवमा उतार्नुहोस्।