अध्याय 10श्लोक 14
Chapter 10 • Verse 14

अध्याय 10 : विभूतियोग

विभूति योग (ईश्वरको सर्वव्यापक सौन्दर्य)

अर्जुन उवाच

सर्वमेतदृतं मन्ये यन्मां वदसि केशव।

न हि ते भगवन्व्यक्तिं विदुर्देवा न दानवाः॥ १४॥

sarvam etad ṛtaṁ manye yan māṁ vadasi keśava |

na hi te bhagavan vyaktiṁ vidur devā na dānavāḥ || 14 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

सर्वम् एतत् (sarvam etat)=यो सम्पूर्ण कुरालाईऋतम् मन्ये (ṛtaṁ manye)=म पूर्ण सत्य (अकाट्य यथार्थ) मान्दछुयत् माम् वदसि (yan māṁ vadasi)=जे तपाईं मलाई भन्नुहुन्छकेशव (keśava)=हे केशव (श्रीकृष्ण)!न हि (na hi)=निश्चय नै सक्दैनन्ते (te)=तपाईंकोभगवन् (bhagavan)=हे षडैश्वर्यसम्पन्न भगवान्!व्यक्तिम् (vyaktim)=दिव्य प्राकट्य वा स्वरूपको रहस्यलाईविदुः (viduḥ)=जान्नदेवाः (devāḥ)=न देवताहरूलेन दानवाः (na dānavāḥ)=न त दानव (राक्षस) हरूले नै।

सरल नेपाली अनुवाद

अर्जुन भन्नुहुन्छ— हे केशव! तपाईंले मलाई जे-जे बताउनुहुन्छ, ती सबै कुरालाई म पूर्ण सत्य (ऋत) मान्दछु। हे भगवान्! तपाईंको दिव्य प्राकट्य र स्वरूपको रहस्यलाई न देवताहरूले जान्न सक्दछन्, न दानवहरूले नै बुझ्न सक्दछन्।

महाभारतको परिस्थिति

अर्जुनको पूर्ण श्रद्धा र 'ऋत' को स्वीकारोक्ति

अर्जुनले यहाँ 'ऋतम्' भन्ने शब्द प्रयोग गर्नुभएको छ, जसको अर्थ हुन्छ— ब्रह्माण्डको कहिल्यै नबदलिने शाश्वत सत्य। अर्जुन अब कुनै तर्क, संशय वा दोधारमा हुनुहुन्न। उहाँ श्रीकृष्णका प्रत्येक वचनलाई परम यथार्थका रूपमा स्वीकार गर्नुहुन्छ। साथै उहाँ स्वीकार गर्नुहुन्छ कि देवताहरू (जो असल छन् तर अहङ्कार छ) र दानवहरू (जो दुर्गुणी छन्)— दुवैले आ-आफ्नो सीमित दृष्टिकोणका कारण परमात्मालाई पूर्ण रूपमा बुझ्न सकेका छैनन्। केवल अनन्य शरणागत भक्तले मात्र यो रहस्य बुझ्न सक्छ।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

सत्यप्रति पूर्ण निष्ठा र समर्पण (Total Trust in Truth)

जबसम्म मनमा आधा-अधुरो विश्वास हुन्छ, तबसम्म मानिस विचलित भइरहन्छ: - "यो कुरा साँचो हो कि होइन? म ठगिने त होइन?" - तर जब मानिसले कुनै महान् गुरु, सत्य वा जीवनका सर्वोच्च मूल्यहरूलाई भेट्छ र पूर्ण हृदयले 'सर्वमेतदृतं मन्ये' (म यसलाई पूर्ण सत्य मान्छु) भन्न सक्छ, तब उसको मनमा एक अद्भुत स्थिरता आउँछ। सत्यप्रति पूर्ण विश्वास नै जीवनको सबैभन्दा ठूलो शक्ति हो। यसले मानिसलाई हरेक किसिमका मानसिक दोधार, हीनताबोध र डरबाट सदाका लागि मुक्त गर्दछ।
व्यावहारिक सूत्र :

आफ्नो जीवनका सर्वोच्च मूल्य र सत्यप्रति कुनै शंका नराखी पूर्ण निष्ठाका साथ समर्पित हुनुहोस्। निष्कपट विश्वासले नै जीवनलाई अटल शान्ति दिन्छ।