अध्याय 10श्लोक 17
Chapter 10 • Verse 17

अध्याय 10 : विभूतियोग

विभूति योग (ईश्वरको सर्वव्यापक सौन्दर्य)

अर्जुन उवाच

कथं विद्यामहं योगिंस्त्वां सदा परिचिन्तयन्।

केषु केषु च भावेषु चिन्त्योऽसि भगवन्मया॥ १७॥

kathaṁ vidyām ahaṁ yogiṁs tvāṁ sadā paricintayan |

keṣu keṣu ca bhāveṣu cintyo 'si bhagavan mayā || 17 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

कथम् (katham)=कसरीविद्याम् अहम् (vidyām aham)=मैले जानूँ वा चिनेर साक्षात्कार गरूँयोगिन् (yogin)=हे परम योगेश्वर श्रीकृष्ण!त्वाम् (tvām)=तपाईंलाईसदा (sadā)=सधैं, निरन्तरपरिचिन्तयन् (paricintayan)=गहिरो चिन्तन तथा ध्यान गर्दैकेषु केषु च (keṣu keṣu ca)=कुन-कुनभावेषु (bhāveṣu)=भावहरू, स्वरूपहरू वा वस्तुहरूमाचिन्त्यः असि (cintyo 'si)=चिन्तन गर्न योग्य हुनुहुन्छभगवन् (bhagavan)=हे परमेश्वर!मया (mayā)=मद्वारा।

सरल नेपाली अनुवाद

अर्जुन भन्नुहुन्छ— हे परम योगेश्वर! निरन्तर तपाईंको चिन्तन गर्दै मैले तपाईंलाई कसरी जानूँ? अनि हे भगवान्! कुन-कुन पदार्थ, भाव र स्वरूपहरूमा मैले तपाईंको चिन्तन र ध्यान गर्नु पर्दछ?

महाभारतको परिस्थिति

अर्जुनको व्यावहारिक साधनाको प्रश्न

युद्धको भयानक वातावरणमा एकाग्र हुनु अत्यन्त कठिन थियो। चारैतिर हातहतियार, शङ्खनाद, शत्रुहरूको गर्जन र मृत्युको भय थियो। यस्तो समयमा अर्जुनले सोध्नुभयो— "हे योगेश्वर! आँखा खोलेर हेर्दा यो बाह्य जगतमा र आँखा चिम्लेर ध्यान गर्दा आन्तरिक भावमा म तपाईंलाई कसरी निरन्तर स्मरण गरिरहूँ?" यो साधकको सबैभन्दा व्यावहारिक प्रश्न हो: सांसारिक कर्तव्य निभाउँदै गर्दा पनि मनलाई कसरी परमात्मामा एकाग्र राख्ने?
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

दैनिक जीवनमा निरन्तर जागरूकता (Constant Awareness in Daily Routine)

धेरै मानिसहरू ध्यान गर्न १० मिनेट पूजाकोठामा बस्छन् तर बाँकी २३ घण्टा ५० मिनेट तनाव, रिस र अन्यमनस्कतामा बिताउँछन्: - अर्जुनको प्रश्नले हामीलाई २४ सै घण्टा सजग रहने सूत्र सिकाउँछ: 'सदा परिचिन्तयन्'। - जब तपाईं पानी पिउनुहुन्छ, घाम ताप्नुहुन्छ, रुखबिरुवा हेर्नुहुन्छ वा अरू मानिसहरूसँग कुराकानी गर्नुहुन्छ— ती सबैमा ईश्वरीय चेतनाको अंश देख्न सिक्नुहोस्। - संसारबाट भाग्नु धर्म होइन; संसारका प्रत्येक कर्म र सम्बन्धमा परमात्माको पवित्र उपस्थिति अनुभूत गर्नु नै वास्तविक योग हो।
व्यावहारिक सूत्र :

आफ्नो दैनिक कार्यहरूमा—खाना खाँदा, प्रकृति नियाल्दा, वा काम गर्दा—एक क्षण रोकिई त्यसभित्रको जीवन-शक्तिलाई नमस्कार गर्नुहोस्।