ॐअध्याय 10श्लोक 30
Chapter 10 • Verse 30

अध्याय 10 : विभूतियोग

विभूति योग (ईश्वरको सर्वव्यापक सौन्दर्य)

श्रीभगवानुवाच

प्रह्लादश्चास्मि दैत्यानां कालः कलयतामहम्।

मृगाणां च मृगेन्द्रोऽहं वैनतेयश्च पक्षिणाम॥ ३०॥

prahlādaś cāsmi daityānāṁ kālaḥ kalayatām aham |

mṛgāṇāṁ ca mṛgendro 'haṁ vainateyaś ca pakṣiṇām || 30 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

प्रह्लादः च अस्मि (prahlādaś cāsmi)=भक्त प्रह्लाद म नै हुँ•दैत्यानाम् (daityānām)=दितिपुत्र दैत्य (दानव) हरूका बीचमा•कालः (kālaḥ)=महाकाल (समय वा गणना गर्ने शक्ति)•कलयताम् अहम् (kalayatām aham)=गणना गर्ने वा वशमा राख्नेहरूमध्ये म हुँ•मृगाणाम् च (mṛgāṇāṁ ca)=पशुहरूका बीचमा•मृग-इन्द्रः अहम् (mṛgendro 'ham)=म पशुराज सिंह हुँ•वैनतेयः च (vainateyaś ca)=विनतापुत्र गरुड•पक्षिणाम् (pakṣiṇām)=सम्पूर्ण चराचुरुङ्गी (पक्षी) हरूमध्ये म हुँ।

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— दैत्यहरूमध्ये म परम भक्त प्रह्लाद हुँ, गणना गर्ने वा वशमा राख्नेहरूमा म महाकाल (समय) हुँ, जनावरहरूमा म जङ्गलको राजा सिंह हुँ, र चराहरूका बीचमा म विनतानन्दन गरुड हुँ।

महाभारतको परिस्थिति

प्रह्लाद, काल, सिंह र गरुडको विराट महिमा

दैत्यराज हिरण्यकशिपुको भयानक कुलमा जन्मिए पनि प्रह्लादको मनमा भगवान्प्रतिको अनन्य भक्ति कहिल्यै डगमगाएन; त्यसैले दैत्यकुलमा पनि सर्वश्रेष्ठ परमात्माका विभूति प्रह्लाद हुन्। सबै कुरालाई नाप्ने, बदल्ने र अन्तमा विलीन गराउने सर्वशक्तिमान सत्ता 'काल' (Time) हो, जसलाई कसैले रोक्न सक्दैन। पशुहरूमा सिंह आफ्नो निर्भीकता, स्वाभिमान र अदम्य शक्तिका कारण राजसी छ। अनि आकाशमा अनन्त उचाइमा उड्ने र भगवान् नारायणको वाहन बन्ने क्षमता पक्षीराज गरुडमा छ।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

प्रतिकूल परिस्थितिमा पनि अडिग निष्ठा (Unshakable Faith Amidst Hostility)

प्रह्लादको जीवनले हामीलाई सिकाउँछ कि हाम्रो परिवेश जतिसुकै नकारात्मक किन नहोस्, हाम्रो आन्तरिक पवित्रता कसैले खोस्न सक्दैन: - यदि तपाईंको वातावरण विषाक्त छ भने पनि तपाईं प्रह्लादजस्तै आफ्नो आत्मिक निष्ठामा अडिग रहन सक्नुहुन्छ। - 'कालः कलयतामहम्'— समय सबैभन्दा शक्तिशाली औषधि र शिक्षक हो। सुख होस् या दुःख, समयसँगै सबै बदलिन्छ। - सिंहजस्तै निर्भय हुनुहोस् र गरुडजस्तै सांसारिक स-साना तुच्छ कुराभन्दा माथि उठेर उच्च दृष्टिकोण राख्नुहोस्।
व्यावहारिक सूत्र :

वातावरणको दोष नदिनुहोस्; प्रह्लादजस्तै भित्री सत्यमा अडिग रहनुहोस् र सिंहजस्तो निर्भय भई कालको सदुपयोग गर्नुहोस्।