Chapter 10 • Verse 37

अध्याय 10 : विभूतियोग

विभूति योग (ईश्वरको सर्वव्यापक सौन्दर्य)

श्रीभगवानुवाच

वृष्णीनां वासुदेवोऽस्मि पाण्डवानां धनञ्जयः।

मुनीनामप्यहं व्यासः कवीनामुशना कविः॥ ३७॥

vṛṣṇīnāṁ vāsudevo 'smi pāṇḍavānāṁ dhanañjayaḥ |

munīnām apy ahaṁ vyāsaḥ kavīnām uśanā kaviḥ || 37 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

वृष्णीनाम् (vṛṣṇīnām)=वृष्णिवंशीहरू (यादवहरू) मध्ये•वासुदेवः अस्मि (vāsudevo 'smi)=म वासुदेव (वसुदेवपुत्र श्रीकृष्ण स्वयं) हुँ•पाण्डवानाम् (pāṇḍavānām)=पाँच पाण्डवहरूका बीचमा•धनञ्जयः (dhanañjayaḥ)=म धनञ्जय (अर्जुन) हुँ•मुनीनाम् अपि (munīnām api)=मननशील मुनिहरूमा पनि•अहम् व्यासः (ahaṁ vyāsaḥ)=म वेदव्यास (कृष्णद्वैपायन) हुँ•कवीनाम् (kavīnām)=क्रान्तदर्शी कवि तथा चिन्तकहरूमा•उशना कविः (uśanā kaviḥ)=म शुक्राचार्य (उशना कवि) हुँ।

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— वृष्णिवंशीहरूमध्ये म वासुदेव (श्रीकृष्ण) हुँ, पाण्डवहरूमध्ये म धनञ्जय (अर्जुन) हुँ, मुनिहरूमध्ये म वेदव्यास हुँ, र दूरदर्शी चिन्तकहरूमा म शुक्राचार्य हुँ।

महाभारतको परिस्थिति

वासुदेव, अर्जुन, व्यास र शुक्राचार्य: ईश्वर र भक्तको ऐक्य

यस श्लोकमा श्रीकृष्णले अर्जुनलाई दिएको सम्मान अद्वितीय छ! उहाँ भन्नुहुन्छ— "पाण्डवहरूमध्ये म अर्जुन हुँ।" यसरी भगवान्ले भक्त अर्जुनलाई आफूभन्दा अभिन्न मान्नुभएको छ। वृष्णिवंशमा स्वयं वासुदेव श्रीकृष्ण हुनुहुन्छ। सम्पूर्ण वेद, पुराण र महाभारतका रचयिता महर्षि कृष्णद्वैपायन व्यास मुनिहरूका मुकुट हुन्। अनि नीतिशास्त्र र राजनीतिमा अद्वितीय दूरदर्शिता राख्ने आचार्य शुक्राचार्य (उशना) कविहरूमा सर्वश्रेष्ठ हुन्।

आफ्नो जीवनमा प्रयोग

आफूभित्रको अर्जुनलाई चिन्नु (Recognizing the Hero Within)

जब भगवान्ले 'पाण्डवानां धनञ्जयः' भन्नुहुन्छ, यसको गहिरो मनोवैज्ञानिक सन्देश छ: - अर्जुन हीनताबोध र शोकमा थिए कि म असमर्थ छु, म यो युद्ध लड्न सक्दिन। - तर श्रीकृष्णले सम्झाउनुभयो— "अर्जुन! तिमी साधारण मान्छे होइनौ, तिमी त मेरो नै दिव्य सामर्थ्यको प्रकटीकरण हौ।" - हामी प्रत्येक मानिसभित्र जब सत्य र न्यायका लागि लड्ने संकल्प जाग्छ, तब हामीभित्रको त्यो 'धनञ्जय' रूप परमात्माकै ज्योति बनेर चम्कन्छ।

व्यावहारिक सूत्र :

आफूलाई कहिल्यै कमजोर वा असहाय नठान्नुहोस्; तपाईंको भित्री शक्ति र कर्तव्यनिष्ठा परमात्माकै अंश हो।