अध्याय 10श्लोक 41
Chapter 10 • Verse 41

अध्याय 10 : विभूतियोग

विभूति योग (ईश्वरको सर्वव्यापक सौन्दर्य)

श्रीभगवानुवाच

यद्यद्विभूतिमत्सत्त्वं श्रीमदूर्जितमेव वा।

तत्तदेवावगच्छ त्वं मम तेजोऽंशसम्भवम्॥ ४१॥

yad yad vibhūtimat sattvaṁ śrīmad ūrjitam eva vā |

tat tad evāvagaccha tvaṁ mama tejo-'ṁśa-sambhavam || 41 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

यत् यत् (yad yat)=जे-जति पनिविभूतिमत् (vibhūtimat)=ऐश्वर्ययुक्त, महिमामयसत्त्वम् (sattvam)=प्राणी वा वस्तु (अस्तित्व)श्रीमत् (śrīmat)=शोभायुक्त, कान्तिमय वा समृद्धिशालीऊर्जितम् (ūrjitam)=बल, प्रभाव वा शक्तिले युक्तएव वा (eva vā)=वा छतत् तत् एव (tat tad eva)=त्यस-त्यसलाई नैअवगच्छ (avagaccha)=तिमीले जान / बुझत्वम् (tvam)=तिमीलेमम (mama)=मेरोतेजः-अंश-सम्भवम् (tejo-'ṁśa-sambhavam)=दिव्य तेजको सानो अंशबाट उत्पन्न भएको।

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— जे-जति पनि ऐश्वर्ययुक्त, शोभायुक्त, कान्तिमय र शक्ति वा प्रभावले भरिपूर्ण वस्तु वा प्राणी छन्, ती सबैलाई तिमीले मेरो दिव्य तेजको एउटा सानो अंशबाट मात्र प्रकट भएका हुन् भनी जान।

महाभारतको परिस्थिति

विभूति-दर्शनको महासूत्र: जहाँ भव्यता, त्यहाँ ईश्वर

यस श्लोकमा भगवान् श्रीकृष्णले विभूति योगको सार्वभौमिक सूत्र प्रदान गर्नुभएको छ। अर्जुनले अब प्रत्येक वस्तुको नाम र सूची घोकिरहनु पर्दैन। जहाँ कहीं पनि कुनै असाधारण प्रतिभा, अतुलनीय सौन्दर्य, अथाह शक्ति, निष्कलङ्क करुणा, वा चम्किलो ऐश्वर्य देखिन्छ— त्यो कुनै व्यक्ति वा वस्तुको निजी उपलब्धि होइन, बरु परमात्माको अनन्त तेजको एउटा सानो स्फुलिङ्ग (झिल्का) मात्र हो। यो दृष्टिले हेर्दा सारा संसार नै भगवान्को दिव्य मन्दिर बन्न पुग्छ।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

उत्कृष्टतामा ईश्वरको दर्शन (Seeing the Divine Spark in Excellence)

जब हामी संसारमा कुनै महान् वैज्ञानिक, कलाकार, खेलाडी, नेता वा सुन्दर प्राकृतिक दृश्य देख्छौं, हामी अक्सर तीनवटा गल्ती गर्छौं: 1. ईर्ष्या गर्छौं 2. त्यस व्यक्तिलाई अन्धभक्त भएर भगवान् मान्छौं 3. वा उसैलाई अहंकार गर्न प्रेरित गर्छौं। - तर गीताको दृष्टि अद्वितीय छ: "त्यो सौन्दर्य र प्रतिभा ती व्यक्तिको निजी सम्पत्ति होइन; त्यो त परमात्माको तेजको अंश हो।" - जब हामी यो बुझ्छौं, तब अरूको प्रगतिमा ईर्ष्या होइन, परमात्माको दर्शन हुन्छ; र आफ्नै प्रगतिमा अहंकार होइन, कृतज्ञता जाग्छ।
व्यावहारिक सूत्र :

कसैको प्रतिभा, सफलता वा सौन्दर्य देखेर ईर्ष्या नगर्नुहोस्; त्यसभित्र चम्किरहेको परमात्माको दिव्य तेजलाई नमन गर्नुहोस्।