अध्याय 10श्लोक 7
Chapter 10 • Verse 7

अध्याय 10 : विभूतियोग

विभूति योग (ईश्वरको सर्वव्यापक सौन्दर्य)

श्रीभगवानुवाच

एतां विभूतिं योगं च मम यो वेत्ति तत्त्वतः।

सोऽविकम्पेन योगेन युज्यते नात्र संशयः॥ ७॥

etāṁ vibhūtiṁ yogaṁ ca mama yo vetti tattvataḥ |

so'vikampena yogena yujyate nātra saṁśayaḥ || 7 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

एताम् विभूतिम् (etāṁ vibhūtim)=मेरो यस दिव्य ऐश्वर्य र विस्तारलाईयोगम् च (yogaṁ ca)=र ईश्वरीय योग-सामर्थ्यलाईमम (mama)=मेरोयः (yaḥ)=जो साधकलेवेत्ति तत्त्वतः (vetti tattvataḥ)=यथार्थ तत्त्वसहित जान्दछसः (saḥ)=त्यो व्यक्तिअविकम्पेन योगेन (avikampena yogena)=कहिल्यै नडगमगाउने (अटल) निष्काम योगमायुज्यते (yujyate)=दृढतापूर्वक स्थित हुन्छन अत्र संशयः (na atra saṁśayaḥ)=यसमा कुनै संशय छैन।

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— मेरो यस दिव्य ऐश्वर्य (विभूति) र योग-सामर्थ्यलाई जसले यथार्थ तत्त्वसहित जान्दछ, ऊ कहिल्यै नडगमगाउने (अटल) दृढ योगमा प्रतिष्ठित हुन्छ; यसमा कुनै संशय छैन।

महाभारतको परिस्थिति

अविकम्प योग: कहिल्यै नडगमगाउने विश्वास

श्रीकृष्णले यहाँ 'अविकम्पेन योगेन' भन्ने असाधारण शब्द प्रयोग गर्नुभएको छ। 'अविकम्प' भनेको कुनै पनि आँधी-तुफान वा संकटमा कहिल्यै नहल्लिने चट्टानजस्तो दृढता हो। जब साधकलाई बोध हुन्छ कि संसारका सम्पूर्ण शक्ति, सौन्दर्य र ज्ञान केवल परमात्माकै विभूति (ऐश्वर्य) हुन्, तब उसको मन सांसारिक आकर्षणहरूमा बहकिन छोड्छ। कुरुक्षेत्रमा भीष्म, द्रोण र कर्ण जस्ता महारथीहरूको पराक्रम देखेर अर्जुनको हात काँपिरहेको थियो। श्रीकृष्ण उनलाई यो दृष्टि दिँदै हुनुहुन्छ: "हे अर्जुन! तिनीहरूको त्यो पराक्रम पनि मेरै विभूति हो, र म तिम्रो साथमा छु। जब तिमी यो सत्य बुझ्छौ, तिम्रो मन कहिल्यै डगमगाउनेछैन।"
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

डगमगाउन नसक्ने आन्तरिक आत्मविश्वास (Unshakable Grounding)

हामी जीवनमा किन डगमगाउँछौँ (Anxiety and Doubt)? - किनभने हामी आफ्नो भरोसा क्षणिक कुराहरूमा राख्छौँ— बैंक ब्यालेन्स, जागिर वा अरूको प्रशंसामा। - जब ती कुराहरू हल्लिन्छन्, हाम्रो मन पनि भूकम्प आएजस्तै हल्लिन्छ। तर जसले आफ्नो जीवनको जग परमसत्य र ईश्वरीय सामर्थ्यमा राखेको हुन्छ, ऊ 'अविकम्प' बन्दछ। संसारमा जस्तोसुकै उतार-चढाव आए पनि उसको भित्री शान्ति कहिल्यै डग्दैन। यो अटूट विश्वास नै जीवनको सबैभन्दा ठूलो शक्ति हो।
व्यावहारिक सूत्र :

आफ्नो आत्मविश्वासलाई बाहिरी नश्वर उपलब्धिहरूमा होइन, सत्य र ईश्वरप्रतिको गहिरो निष्ठामा आधारित बनाउनुहोस् ताकि कुनै पनि चुनौतीले तपाईंलाई डगमगाउन नसकोस्।