अध्याय 11 : विश्वरूपदर्शनयोग
विश्वरूप दर्शन (समय र कालको महाविराट स्वरूप)
अनेकबाहूदरवक्त्रनेत्रं पश्यामि त्वां सर्वतोऽनन्तरूपम्।
नान्तं न मध्यं न पुनस्तवादिं पश्यामि विश्वेश्वर विश्वरूप॥ १६॥
aneka-bāhūdara-vaktra-netraṁ paśyāmi tvāṁ sarvato 'nanta-rūpam |
nāntaṁ na madhyaṁ na punas tavādiṁ paśyāmi viśveśvara viśva-rūpa || 16 ||
पदच्छेद र शब्दार्थ
अनेक-बाहु-उदर-वक्त्र-नेत्रम् (aneka-bāhūdara-vaktra-netram)=अनेकौं हात, पेट, मुख र आँखाहरूले युक्त भएको•पश्यामि (paśyāmi)=म देखिरहेको छु•त्वाम् (tvām)=तपाईंलाई•सर्वतः (sarvataḥ)=चारैतिर•अनन्त-रूपम् (ananta-rūpam)=सीमाविहीन अनन्त रूपहरू भएको•न अन्तम् (na antam)=न त कुनै अन्त्यलाई•न मध्यम् (na madhyam)=न कुनै मध्यभागलाई•न पुनः तव आदिम् (na punas tavādim)=न फेरि तपाईंको कुनै सुरुवाती सुरुवात (आदि) लाई नै•पश्यामि (paśyāmi)=म देख्न सक्छु•विश्वेश्वर (viśveśvara)=हे सम्पूर्ण विश्वका स्वामी!•विश्व-रूप (viśva-rūpa)=हे साक्षात् ब्रह्माण्डस्वरूप विश्वरूप!
सरल नेपाली अनुवाद
अर्जुन भन्नुहुन्छ— हे विश्वेश्वर! हे विश्वरूप! म तपाईंलाई चारैतिर अनगिन्ती हात, पेट, मुख र आँखाहरूले युक्त भएको अनन्त रूपमा देखिरहेको छु। हे प्रभु! म तपाईंको न कुनै अन्त्य देख्दछु, न कुनै मध्य देख्दछु, र न त कुनै आदि (सुरुवात) नै देख्न सक्दछु।
आदि, मध्य र अन्तरहित अनन्त स्वरूप
असीमितताको अगाडि सीमित बुद्धिको समर्पण (Beyond Beginning, Middle, and End)
आफ्नो अस्तित्वलाई संकुचित समय र शरीरको सीमाभित्र नबाँध्नुहोस्; आफूलाई अनन्त ब्रह्माण्डीय चेतनाको अविनाशी अंश मान्नुहोस्।