अध्याय 11 : विश्वरूपदर्शनयोग
विश्वरूप दर्शन (समय र कालको महाविराट स्वरूप)
रूपं महत्ते बहुवक्त्रनेत्रं महाबाहो बहुबाहूरुपादम्।
बहूदरं बहुदंष्ट्राकरालं दृष्ट्वा लोकाः प्रव्यथितास्तथाहम्॥ २३॥
rūpaṁ mahat te bahu-vaktra-netraṁ mahā-bāho bahu-bāhūru-pādam |
bahūdaraṁ bahu-daṁṣṭrā-karālaṁ dṛṣṭvā lokāḥ pravyathitās tathāham || 23 ||
पदच्छेद र शब्दार्थ
रूपम् महत् (rūpaṁ mahat)=यो विशाल महा-विराट् रूपलाई•ते (te)=तपाईंको•बहु-वक्त्र-नेत्रम् (bahu-vaktra-netram)=अनेकौं मुख र आँखाहरू भएको•महा-बाहो (mahā-bāho)=हे महाबली विशाल बाहु भएका श्रीकृष्ण!•बहु-बाहु-ऊरु-पादम् (bahu-bāhūru-pādam)=अनेक हात, तिघ्रा र खुट्टाहरू भएको•बहु-उदरम् (bahūdaram)=अनेकौं पेटहरू भएको•बहु-दंष्ट्रा-करालम् (bahu-daṁṣṭrā-karālam)=अनेकौं डरलाग्दा दाह्राहरूका कारण अति भयानक देखिएको•दृष्ट्वा (dṛṣṭvā)=देखेर•लोकाः (lokāḥ)=सम्पूर्ण लोकहरू (सबै प्राणीहरू)•प्रव्यथिताः (pravyathitās)=भयभीत र व्याकुल भइरहेका छन्•तथा अहम् (tathāham)=र त्यसैगरी म पनि अत्यन्त भयभीत भइरहेको छु।
सरल नेपाली अनुवाद
अर्जुन भन्नुहुन्छ— हे महाबाहो! अनगिन्ती मुख, आँखा, हात, तिघ्रा, खुट्टा र पेटहरू भएको तथा अनेकौं तीखा दाह्राहरूका कारण अत्यन्त भयानक देखिने तपाईंको यस विशाल महा-रूपलाई देखेर सम्पूर्ण लोकहरू भयले काँपिरहेका छन्, र त्यसैगरी म पनि अत्यन्त भयभीत एवं विचलित भइरहेको छु।
दाह्रायुक्त भयानक रूप र अर्जुनको आन्तरिक कम्पन
मृत्यु र संहारको यथार्थसँग सामना (Facing the Terrifying Nature of Time)
मृत्यु र समयको अमोघ शक्तिलाई स्मरण गर्नुहोस्; समय घर्किरहेको छ, त्यसैले प्रमाद त्यागी सत्य र धर्मको मार्गमा लाग्नुहोस्।