अध्याय 11 : विश्वरूपदर्शनयोग
विश्वरूप दर्शन (समय र कालको महाविराट स्वरूप)
नभःस्पृशं दीप्तमनेकवर्णं व्यात्ताननं दीप्तविशालनेत्रम्।
दृष्ट्वा हि त्वां प्रव्यथितान्तरात्मा धृतिं न विन्दामि शमं च विष्णो॥ २४॥
nabhaḥ-spṛśaṁ dīptam aneka-varṇaṁ vyāttānanaṁ dīpta-viśāla-netram |
dṛṣṭvā hi tvāṁ pravyathitāntar-ātmā dhṛtiṁ na vindāmi śamaṁ ca viṣṇo || 24 ||
पदच्छेद र शब्दार्थ
नभः-स्पृशम् (nabhaḥ-spṛśam)=आकाशलाई छुने विशाल उचाइ भएको•दीप्तम् (dīptam)=प्रज्वलित, चम्किरहेको•अनेक-वर्णम् (aneka-varṇam)=अनेक प्रकारका भयङ्कर रङहरू भएको•व्यात्त-आननम् (vyāttānanam)=आ-गरेको खुला भयानक मुख भएको•दीप्त-विशाल-नेत्रम् (dīpta-viśāla-netram)=प्रज्वलित र विशाल आँखाहरू भएको•दृष्ट्वा हि त्वाम् (dṛṣṭvā hi tvām)=तपाईंलाई प्रत्यक्ष देखेर•प्रव्यथित-अन्तः-आत्मा (pravyathitāntar-ātmā)=मेरो भित्री अन्तःकरण भयले अत्यन्त विह्वल र त्रसित भएको छ•धृतिम् (dhṛtim)=धैर्य वा मानसिक स्थिरता•न विन्दामि (na vindāmi)=म पाउन सकिरहेको छैन•शमम् च (śamaṁ ca)=र शान्ति पनि (गुमिसक्यो)•विष्णो (viṣṇo)=हे सर्वव्यापी भगवान् विष्णु!
सरल नेपाली अनुवाद
अर्जुन भन्नुहुन्छ— हे सर्वव्यापी विष्णो! आकाशलाई छुने विशाल, देदीप्यमान, अनेक रङहरूले युक्त, खुला भयानक मुख भएका, तथा प्रज्वलित विशाल नेत्रहरू भएका तपाईंलाई देखेर मेरो अन्तरात्मा भयले अत्यन्त विह्वल भएको छ; म न धैर्य धारण गर्न सकिरहेको छु, न त मनमा कुनै शान्ति नै पाउन सकेको छु।
अर्जुनको धैर्य र मानसिक शान्तिको विसर्जन
नियन्त्रण गुम्दाको छटपटी र आत्मसमर्पण (Loss of Control and Ultimate Surrender)
जीवनका ठूला संकटहरूमा आफ्नो सानो नियन्त्रणको हठ त्यागी परमसत्यप्रति पूर्ण समर्पण गर्नुहोस्।