अध्याय 11श्लोक 26
Chapter 11 • Verse 26

अध्याय 11 : विश्वरूपदर्शनयोग

विश्वरूप दर्शन (समय र कालको महाविराट स्वरूप)

अर्जुन उवाच

अमी च त्वां धृतराष्ट्रस्य पुत्राः सर्वे सहैवावनिपालसङ्घैः।

भीष्मो द्रोणः सूतपुत्रस्तथासौ सहास्मदीयैरपि योधमुख्यैः॥ २६॥

amī ca tvāṁ dhṛtarāṣṭrasya putrāḥ sarve sahaivāvani-pāla-saṅghaiḥ |

bhīṣmo droṇaḥ sūta-putras tathāsāv asmādīyair api yodha-mukhyaiḥ || 26 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

अमी च (amī ca)=र यी सबैत्वाम् (tvām)=तपाईंभित्रधृतराष्ट्रस्य पुत्राः (dhṛtarāṣṭrasya putrāḥ)=धृतराष्ट्रका पुत्रहरू (दुर्योधन आदि सबै भाइहरू)सर्वे (sarve)=सबैका सबैसह एव (sahaiva)=साथसाथैअवनि-पाल-सङ्घैः (avani-pāla-saṅghaiḥ)=पृथ्वीका राजा-महाराजाहरूका समुदायहरू सहितभीष्मः (bhīṣmo)=पितामह भीष्मद्रोणः (droṇaḥ)=आचार्य द्रोणसूत-पुत्रः (sūta-putras)=त्यो कर्ण (सूतपुत्र)तथा असौ (tathāsau)=तथा त्योसह अस्मदीयैः अपि (sahāsmādīyair api)=हाम्रो पक्षका पनियोध-मुख्यैः (yodha-mukhyaiḥ)=प्रमुख-प्रमुख मुख्य योद्धाहरू सहित।

सरल नेपाली अनुवाद

अर्जुन भन्नुहुन्छ— धृतराष्ट्रका सम्पूर्ण पुत्रहरू (दुर्योधन आदि) आफ्ना पक्षका सम्पूर्ण राजा-महाराजाहरू सहित, तथा पितामह भीष्म, आचार्य द्रोण, उताको कर्ण, अनि हाम्रो आफ्नै पक्षका पनि प्रमुख-प्रमुख मुख्य योद्धाहरू सबैका सबै...

महाभारतको परिस्थिति

कौरव, भीष्म, द्रोण, कर्ण र पाण्डव योद्धाहरूको कालमुखमा प्रवेश

अर्जुनले अब आफ्नै आँखा अगाडि कुरुक्षेत्रको युद्धको अन्तिम नतिजा प्रत्यक्ष देखिरहनुभएको छ! जसको बल र अहंकारमा दुर्योधन घमण्ड गरिरहेको थियो— ती दुर्योधनका सय भाइ, पितामह भीष्म, आचार्य द्रोणाचार्य, अङ्गराज कर्ण, र पाण्डव पक्षका पनि अनेकौं मुख्य योद्धाहरू सबै श्रीकृष्णको भयानक प्रज्वलित मुखतर्फ तीव्र गतिमा तानिँदै गएका छन्। युद्ध अझै सुरु भएको छैन, तर कालको विशाल पानामा सबैको भविष्य पहिले नै कोरिसकिएको छ।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

अहङ्कार र शक्तिको अन्तिम नियति (The Inevitable Fate of Mortal Pride)

मनुष्य सोच्छ कि ऊ आफ्नो बाहुबल वा हतियारको भरमा संसार जित्छ: - तर भीष्म, द्रोण र कर्णजस्ता अपराजेय महारथीहरू पनि समयको कठोर संहारक मुखको अगाडि निरिह छन्। - कसैको अहङ्कार, कसैको पद वा कसैको बलले मृत्युलाई रोक्न सक्दैन। - जब हामी यो सत्य देख्छौं, तब शत्रु वा मित्र कसैप्रति पनि व्यक्तिगत घृणा वा राग रहँदैन; केवल कर्तव्य र धर्मको बोध बाँकी रहन्छ।
व्यावहारिक सूत्र :

कसैप्रति व्यक्तिगत द्वेष वा घमण्ड नराख्नुहोस्; समयको अगाडि सबै प्राणी समान छन् भनी आफ्नो शुद्ध धर्म निर्वाह गर्नुहोस्।