अध्याय 11श्लोक 29
Chapter 11 • Verse 29

अध्याय 11 : विश्वरूपदर्शनयोग

विश्वरूप दर्शन (समय र कालको महाविराट स्वरूप)

अर्जुन उवाच

यथा प्रदीप्तं ज्वलनं पतङ्गा विशन्ति नाशाय समृद्धवेगाः।

तथैव नाशाय विशन्ति लोकास्तवापि वक्त्राणि समृद्धवेगाः॥ २९॥

yathā pradīptaṁ jvalanaṁ pataṅgā viśanti nāśāya samṛddha-vegāḥ |

tathaiva nāśāya viśanti lokās tavāpi vaktrāṇi samṛddha-vegāḥ || 29 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

यथा (yathā)=जसरीप्रदीप्तम् (pradīptam)=दन्किरहेको, प्रज्वलितज्वलनम् (jvalanam)=अग्नि (आगो) मापतङ्गाः (pataṅgā)=पुतलीहरू (कीट-पतङ्गहरू)विशन्ति (viśanti)=प्रवेश गर्दछन् (झुम्मिन्छन्)नाशाय (nāśāya)=आफ्नै विनाश वा मृत्युका लागिसमृद्ध-वेगाः (samṛddha-vegāḥ)=अत्यन्त तीव्र वेगका साथतथा एव (tathaiva)=ठीक त्यसैगरीनाशाय (nāśāya)=आफ्नै विनाशका लागिविशन्ति (viśanti)=प्रवेश गरिरहेका छन्लोकाः (lokāḥ)=यी सम्पूर्ण मानिस तथा प्राणीहरूतव अपि (tavāpi)=तपाईंका पनिवक्त्राणि (vaktrāṇi)=प्रज्वलित भयानक मुखहरूभित्रसमृद्ध-वेगाः (samṛddha-vegāḥ)=तीव्र वेगका साथ दौडिँदै।

सरल नेपाली अनुवाद

अर्जुन भन्नुहुन्छ— जसरी पुतलीहरू (कीट-पतङ्ग) आफ्नै विनाशका लागि दन्किरहेको आगोको ज्वालामा तीव्र वेगका साथ हामफाल्छन्, ठीक त्यसैगरी यी सबै मानिसहरू पनि आफ्नै विनाशका निम्ति तपाईंका भयानक प्रज्वलित मुखहरूभित्र तीव्र गतिमा प्रवेश गरिरहेका छन्।

महाभारतको परिस्थिति

आगोमा हामफाल्ने पतङ्गको उपमा: मोहको अन्धो वेग

अघिल्लो श्लोकमा नदीको उपमाले मृत्युको स्वाभाविक गति देखायो, तर यस श्लोकमा पतङ्ग (पुतली) को उपमाले मोह र अज्ञानवश विनाश रोज्ने मानिसहरूको हालत देखाउँछ। पुतली आगोको चमक देखेर मोहित हुन्छ र त्यही आगोमा हामफालेर भस्म हुन्छ। त्यसैगरी दुर्योधन र उनका सङ्गीहरू सत्ता, अहङ्कार र लोभको क्षणिक चमकमा मोहित भएर यो महाविनाशकारी युद्धतर्फ दौडिएका छन्। उनीहरूलाई थाहा छैन कि उनीहरूको यो अहङ्कारले उनीहरूलाई कालको मुखमा होमिरहेको छ।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

क्षणिक आकर्षणको विनाशकारी जालो (The Moth to the Flame Syndrome)

आधुनिक जीवनमा पनि मानिसहरू पुतलीजस्तै क्षणिक सुख र आकर्षणको पछि दौडिन्छन्: - लागूऔषध, अनियन्त्रित वासना, लोभ, ईर्ष्या, वा अवैध धनको चकाचौंध देखेर मानिस आकर्षित हुन्छ। - तर त्यो चकाचौंध भित्र प्रज्वलित आगो हुन्छ, जसले उसको स्वास्थ्य, परिवार, सम्मान र जीवनलाई खरानी बनाइदिन्छ। - जबसम्म विवेकको आँखा खुल्दैन, तबसम्म मानिस आफ्नै विनाशको बाटोमा 'समृद्धवेगाः' (तीव्र वेगले) दौडिरहन्छ।
व्यावहारिक सूत्र :

बाहिरी चकाचौंध र क्षणिक प्रलोभनहरूबाट सावधान रहनुहोस्; विवेकको प्रयोग गरी आफ्नै विनाश निम्त्याउने बाटोबाट तुरुन्त पछि हट्नुहोस्।