Chapter 11 • Verse 30

अध्याय 11 : विश्वरूपदर्शनयोग

विश्वरूप दर्शन (समय र कालको महाविराट स्वरूप)

अर्जुन उवाच

लेलिह्यसे ग्रसमानः समन्ताल्लोकान्समग्रान्वदनैर्ज्वलद्भिः।

तेजोभिरापूर्य जगत्समग्रं भासस्तवोग्राः प्रतपन्ति विष्णो॥ ३०॥

lelihyase grasamānaḥ samantāl lokān samagrān vadanair jvaladbhiḥ |

tejobhir āpūrya jagat samagraṁ bhāsas tavogrāḥ pratapanti viṣṇo || 30 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

लेलिह्यसे (lelihyase)=तपाईं जिब्रोले चाटिरहनुभएको छ (स्वाद लिएजस्तै)•ग्रसमानः (grasamānaḥ)=सबैलाई निल्दै वा ग्रास बनाउँदै•समन्तात् (samantāl)=चारै दिशाबाट•लोकान् समग्रान् (lokān samagrān)=सम्पूर्ण लोक र प्राणीहरूलाई•वदनैः ज्वलद्भिः (vadanair jvaladbhiḥ)=आफ्ना दन्किरहेका प्रज्वलित मुखहरूद्वारा•तेजोभिः (tejobhir)=आफ्नो प्रखर दिव्य तेजद्वारा•आपूर्य (āpūrya)=परिपूर्ण (छपक्कै ढाकेर)•जगत् समग्रम् (jagat samagraṁ)=यो सम्पूर्ण ब्रह्माण्डलाई•भासः तव उग्राः (bhāsas tavogrāḥ)=तपाईंका उग्र भयङ्कर किरणहरूले•प्रतपन्ति (pratapanti)=तप्त (प्रज्वलित वा दग्ध) बनाइरहेका छन्•विष्णो (viṣṇo)=हे सर्वव्यापी विष्णु!

सरल नेपाली अनुवाद

अर्जुन भन्नुहुन्छ— हे विष्णो! तपाईं आफ्ना दन्किरहेका प्रज्वलित मुखहरूद्वारा चारैतिरबाट सम्पूर्ण लोकहरूलाई निल्दै-निल्दै आफ्ना राता जिब्राहरूले चाटिरहनुभएको छ; र तपाईंको उग्र तेजले सम्पूर्ण ब्रह्माण्डलाई ढाकेर आफ्ना भयङ्कर किरणहरूद्वारा तप्त पारिरहेको छ।

महाभारतको परिस्थिति

समस्त लोकलाई निल्ने महाकालको जिब्रो

विश्वरूपको महाकाल रूपले अब अर्जुनलाई स्तब्ध पारिदिएको छ। भगवान्को त्यो विराट् स्वरूपले केवल योद्धाहरूलाई मात्र होइन, सारा लोक, तारा, ग्रह र प्राणीहरूलाई एकैसाथ निल्दैछ ('ग्रसमानः')। र आफ्ना प्रज्वलित ओठ र जिब्रोले ती सबैलाई चाटिरहेको छ ('लेलिह्यसे')। यो दृश्य महाप्रलय (Cosmic Dissolution) को प्रतीक हो, जहाँ प्रकृतिको सबै चक्र अन्त्यमा भगवान्कै अनन्त ज्वालामा समाहित हुन्छ।

आफ्नो जीवनमा प्रयोग

समस्त क्षुद्रतालाई भस्म पार्ने महाचेतना (The Consuming Fire of Universal Reality)

जब जीवनमा गम्भीर संकट वा परिवर्तन आउँछ, तब हाम्रा सबै बनावटी आवरणहरू उप्किन्छन्: - महाकालको आगोले सबै असत्य र भ्रमलाई चाटेर सफा गर्दछ। - जसरी जङ्गलमा डढेलो लाग्दा पुराना सुकेका झारपात जलेर नयाँ जमिन तयार हुन्छ, त्यसरी नै कालको अग्निले पुरानो अधर्मलाई भस्म पारेर नयाँ धर्मको स्थापना गर्दछ। - संहार जीवनको अन्त्य होइन; त्यो त नवसृष्टिको अनिवार्य पूर्वतयारी हो।

व्यावहारिक सूत्र :

कठिन परिस्थितिहरूबाट नआत्तिनुहोस्; ती संकटहरू तपाईंका भित्री दुर्गुण र भ्रमहरूलाई जलाएर नयाँ जीवन दिन आएका हुन्।