अध्याय 11 : विश्वरूपदर्शनयोग
विश्वरूप दर्शन (समय र कालको महाविराट स्वरूप)
आख्याहि मे को भवानुग्ररूपो नमोऽस्तु ते देववर प्रसीद।
विज्ञातुमिच्छामि भवन्तमाद्यं न हि प्रजानामि तव प्रवृत्तिम्॥ ३१॥
ākhyāhi me ko bhavān ugra-rūpo namo 'stu te deva-vara prasīda |
vijñātum icchāmi bhavantam ādyaṁ na hi prajānāmi tava pravṛttim || 31 ||
पदच्छेद र शब्दार्थ
आख्याहि मे (ākhyāhi me)=मलाई बताउनुहोस् / भन्नुहोस्•कः भवान् (ko bhavān)=तपाईं को हुनुहुन्छ•उग्र-रूपः (ugra-rūpo)=यस्तो भयानक उग्र रूप धारण गर्नुभएको•नमः अस्तु ते (namo 'stu te)=तपाईंलाई मेरो बारम्बार नमस्कार छ•देव-वर (deva-vara)=हे सम्पूर्ण देवताहरूमा सर्वश्रेष्ठ प्रभु!•प्रसीद (prasīda)=प्रसन्न हुनुहोस् (शान्त बन्नुहोस्)•विज्ञातुम् इच्छामि (vijñātum icchāmi)=म राम्रोसँग बुझ्न चाहन्छु•भवन्तम् आद्यम् (bhavantam ādyaṁ)=सम्पूर्ण सृष्टिका आदि तपाईंलाई•न हि प्रजानामि (na hi prajānāmi)=किनकि मैले पटक्कै बुझ्न सकेको छैन•तव प्रवृत्तिम् (tava pravṛttim)=तपाईंको यो भयानक गतिविधि वा उद्देश्यलाई।
सरल नेपाली अनुवाद
अर्जुन भन्नुहुन्छ— हे श्रेष्ठ देव! यस्तो भयानक उग्र रूप धारण गर्नुभएका तपाईं वास्तवमा को हुनुहुन्छ? मलाई बताउनुहोस्! तपाईंलाई मेरो सादर नमस्कार छ; प्रसन्न हुनुहोस्! म समस्त सृष्टिका आदि-कारण तपाईंलाई जान्न चाहन्छु, किनभने तपाईंको यो संहारक प्रवृत्तिको उद्देश्य मैले पटक्कै बुझ्न सकिरहेको छैन।
अर्जुनको आर्त प्रश्न: तपाईं को हुनुहुन्छ?
अस्तित्वको अन्धकार पक्ष र जीवनको उद्देश्य (The Existential Question of Life and Death)
कठिन परिस्थितिहरूमा विद्रोही नबन्नुहोस्; शान्त भई ईश्वरीय विधान र जीवनको गहिरो उद्देश्यलाई बुझ्ने प्रयास गर्नुहोस्।