अध्याय 11 : विश्वरूपदर्शनयोग
विश्वरूप दर्शन (समय र कालको महाविराट स्वरूप)
कालोऽस्मि लोकक्षयकृत्प्रवृद्धो लोकान्समाहर्तुमिह प्रवृत्ततः।
ऋतेऽपि त्वां न भविष्यन्ति सर्वे येऽवस्थिताः प्रत्यनीकेषु योधाः॥ ३२॥
kālo 'smi loka-kṣaya-kṛt pravṛddho lokān samāhartum iha pravṛttaḥ |
ṛte 'pi tvāṁ na bhaviṣyanti sarve ye 'vasthitāḥ pratyanīkeṣu yodhāḥ || 32 ||
पदच्छेद र शब्दार्थ
कालः अस्मि (kālo 'smi)=म महाकाल (सम्पूर्ण सृष्टिको समय/मृत्यु) हुँ•लोक-क्षय-कृत् (loka-kṣaya-kṛt)=सम्पूर्ण लोकहरूको संहार गर्ने•प्रवृद्धः (pravṛddho)=महाविराट् रूपमा बढेको•लोकान् (lokān)=यी सम्पूर्ण लोकहरूलाई•समाहर्तुम् (samāhartum)=आफूभित्र समेट्न वा संहार गर्न•इह प्रवृत्तः (iha pravṛttaḥ)=यहाँ यस युद्धभूमिमा सक्रिय भई प्रकट भएको छु•ऋते अपि त्वाम् (ṛte 'pi tvām)=तिमीबिना पनि (तिमीले नलडे पनि)•न भविष्यन्ति (na bhaviṣyanti)=जीवित रहने छैनन्•सर्वे (sarve)=यी सबैका सबै•ये अवस्थिताः (ye 'vasthitāḥ)=जो उभिएका छन्•प्रत्यनीकेषु (pratyanīkeṣu)=विपक्षी (शत्रु) सेनाको मोर्चामा•योधाः (yodhāḥ)=योद्धाहरू।
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— म सम्पूर्ण लोकहरूको संहार गर्ने महाविराट् 'महाकाल' (समय/मृत्यु) हुँ; र यहाँ सम्पूर्ण लोकहरूलाई समेट्नका लागि अहिले प्रवृत्त भएको छु। यदि तिमीले युद्ध लडेनौ भने पनि (तिमीबिना पनि) विपक्षी शत्रुसेनामा उभिएका यी कुनै पनि योद्धाहरू जीवित रहने छैनन्।
कालोऽस्मि: श्रीकृष्णको ऐतिहासिक आत्म-घोषणा
म कर्ता हुँ भन्ने भ्रमको अन्त्य (Dissolving the Illusion of Doership)
आफूलाई ब्रह्माण्डको नियन्त्रक ठान्ने अहङ्कार त्याग्नुहोस्; समयको ईश्वरीय नियममा भरोसा गरी केवल आफ्नो कर्तव्य पूरा गर्नुहोस्।