अध्याय 11श्लोक 3
Chapter 11 • Verse 3

अध्याय 11 : विश्वरूपदर्शनयोग

विश्वरूप दर्शन (समय र कालको महाविराट स्वरूप)

अर्जुन उवाच

एवमेतद्यथात्थ त्वमात्मानं परमेश्वर।

द्रष्टुमिच्छामि ते रूपमैश्वरं पुरुषोत्तम॥ ३॥

evam etad yathāttha tvam ātmānaṁ parameśvara |

draṣṭum icchāmi te rūpam aiśvaraṁ puruṣottama || 3 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

एवम् एतत् (evam etat)=यो ठीक त्यस्तै होयथा आत्थ (yathāttha)=जस्तो तपाईंले वर्णन गर्नुभएको छत्वम् (tvam)=तपाईंलेआत्मानम् (ātmānam)=आफ्नो स्वरूपलाईपरमेश्वर (parameśvara)=हे परमेश्वर!द्रष्टुम् इच्छामि (draṣṭum icchāmi)=म प्रत्यक्ष हेर्न चाहन्छुते (te)=तपाईंकोरूपम् ऐश्वरम् (rūpam aiśvaram)=त्यो सर्वशक्तिमान् ब्रह्माण्डीय ऐश्वर्यमय रूप (विश्वरूप)पुरुषोत्तम (puruṣottama)=हे समस्त पुरुषहरूमा श्रेष्ठ पुरुषोत्तम!

सरल नेपाली अनुवाद

अर्जुन भन्नुहुन्छ— हे परमेश्वर! तपाईंले आफ्नो स्वरूपको विषयमा जस्तो वर्णन गर्नुभएको छ, त्यो पूर्ण रूपमा सत्य हो। तर हे पुरुषोत्तम! म तपाईंको त्यो प्रत्यक्ष ऐश्वर्यमय ब्रह्माण्डीय रूपलाई आफ्नै आँखाले हेर्न चाहन्छु।

महाभारतको परिस्थिति

ऐश्वर्यमय विश्वरूप हेर्ने अर्जुनको अदम्य अभिलाषा

अर्जुनको मनमा श्रीकृष्णप्रतिको निष्ठा पूर्ण छ; उहाँमा अलिकति पनि संशय छैन। उहाँ भन्नुहुन्छ— "हे प्रभु! तपाईंले जे भन्नुभयो, त्यसमा मलाई पूर्ण विश्वास छ। तर मेरो हृदय तपाईंको त्यो समग्र विश्व-व्यापक रूप, जहाँ सारा तारा, मण्डल, लोक, काल र देवताहरू एकसाथ समाहित छन्— त्यस विराट ऐश्वर्यलाई प्रत्यक्ष साक्षात्कार गर्न तड्पिरहेको छ।" यो कुनै सामान्य कौतूहल होइन; यो त एक अनन्य भक्तको आफ्नो इष्टको समग्र वास्तविकतासँग एकाकार हुने परम प्रार्थना हो।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

शब्दभन्दा माथि प्रत्यक्ष अनुभवको खोजी (Beyond Words to Direct Experience)

संसारमा धेरै मानिसहरू शब्द, सिद्धान्त र तर्कमा नै अल्झिएर बस्छन्: - हामी ईश्वर, प्रेम, शान्ति वा सत्यका बारेमा हजारौं प्रवचन सुन्छौं, तर त्यसलाई आफ्नो जीवनमा अनुभव गर्न सक्दैनौं। - अर्जुनको 'द्रष्टुमिच्छामि' (म हेर्न चाहन्छु) ले हामीलाई चुनौती दिन्छ: "के तिमी केवल कुरा मात्र गर्ने कि सत्यलाई आफ्नै चेतनामा प्रत्यक्ष अनुभूत गर्ने?" - जब मानिसको हृदयमा सत्यको साँचो तिर्खा जाग्छ, तब शब्दहरूको अन्त्य हुन्छ र प्रत्यक्ष अनुभूतिको ढोका खुल्छ।
व्यावहारिक सूत्र :

आध्यात्मिक ज्ञानलाई केवल बौद्धिक छलफल नबनाउनुहोस्; आत्मसाक्षात्कार र प्रत्यक्ष अनुभूतिको गहिरो साधना गर्नुहोस्।