अध्याय 11श्लोक 34
Chapter 11 • Verse 34

अध्याय 11 : विश्वरूपदर्शनयोग

विश्वरूप दर्शन (समय र कालको महाविराट स्वरूप)

श्रीभगवानुवाच

द्रोणं च भीष्मं च जयद्रथं च कर्णं तथान्यानपि योधवीरान्।

मया हतांस्त्वं जहि मा व्यथिष्ठा युध्यस्व जेतासि रणे सपत्नान्॥ ३४॥

droṇaṁ ca bhīṣmaṁ ca jayadrathaṁ ca karṇaṁ tathānyān api yodha-vīrān |

mayā hatāṁs tvaṁ jahi mā vyathiṣṭhā yudhyasva jetāsi raṇe sapatnān || 34 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

द्रोणम् च (droṇaṁ ca)=आचार्य द्रोणलाईभीष्मम् च (bhīṣmaṁ ca)=पितामह भीष्मलाईजयद्रथम् च (jayadrathaṁ ca)=सिन्धुराज जयद्रथलाईकर्णम् (karṇam)=कर्णलाईतथा अन्यान् अपि (tathānyān api)=तथा अरू पनियोध-वीरान् (yodha-vīrān)=महान् वीर योद्धाहरूलाईमया हतान् (mayā hatāṁs)=मद्वारा पहिले नै मारिइसकेकाहरूलाईत्वम् जहि (tvaṁ jahi)=तिमीले केवल मार (प्रहार गर)मा व्यथिष्ठाः (mā vyathiṣṭhā)=रत्तिभर पनि भयभीत वा चिन्तित नबनयुध्यस्व (yudhyasva)=युद्ध गरजेतासि (jetāsi)=तिमी निश्चय नै विजयी हुनेछौरणे (raṇe)=यस रणभूमिमासपत्नान् (sapatnān)=शत्रुहरूमाथि।

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— द्रोणाचार्य, भीष्मपितामह, जयद्रथ, कर्ण तथा अन्य धेरै वीर योद्धाहरू पहिले नै मद्वारा मारिइसकेका छन्। त्यसैले तिमी उनीहरूलाई मार, अलिकति पनि भयभीत वा चिन्तित नहोऊ! युद्ध गर, तिमी यस युद्धभूमिमा आफ्ना शत्रुहरूमाथि अवश्य नै विजयी हुनेछौ।

महाभारतको परिस्थिति

द्रोण, भीष्म, जयद्रथ र कर्णको नामै किटान गरेर विजयको ग्यारेन्टी

अर्जुनको मनमा सबैभन्दा ठूलो भय चार जना महारथीहरूसँग थियो: १. द्रोणाचार्य (जसले अर्जुनलाई धनुर्विद्या सिकाएका थिए र जोसँग ब्रह्मास्त्र थियो), २. भीष्मपितामह (जसलाई इच्छामृत्युको वरदान थियो), ३. जयद्रथ (जसलाई शिवजीको वरदान थियो कि उनले एक दिन पाण्डवहरूलाई रोक्न सक्थे), ४. कर्ण (जससँग इन्द्रको अमोघ शक्ति र अपार शौर्य थियो)। श्रीकृष्णले यी चारै जनाको नामै किटेर भन्नुभयो— "यी चारै जनालाई मैले पहिले नै संहार गरिसकेको छु। तिमी केवल आफ्नो कर्तव्य पूरा गर; विजय तिम्रो सुनिश्चित छ!"
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

मनका चार विशाल दुर्गुणहरूको संहार (Conquering the Formidable Obstacles)

हाम्रो आध्यात्मिक साधनामा पनि यी चार महारथीजस्तै ठूला बाधाहरू आउँछन्: - भीष्म: परम्परा र पुरानो संकुचित बन्धनको मोह। - द्रोण: पुरानो ज्ञान र बौद्धिक अहङ्कार। - जयद्रथ: हाम्रो मार्ग रोक्ने आलस्य र प्रमाद। - कर्ण: ईर्ष्या, बदला र हीनताबोधको भावना। - जब तपाईं निष्काम कर्म र समर्पणको गाण्डीव उठाउनुहुन्छ, तब परमात्माको कृपाले यी सबै दुर्गुणहरू पराजित हुन्छन्।
व्यावहारिक सूत्र :

कठिन बाधाहरू देखेर हतोत्साही नहुनुहोस्; धर्म र सत्यको पक्षमा रहँदा विजय सुनिश्चित छ भनी निर्भय भएर कर्म गर्नुहोस्।