Chapter 11 • Verse 35

अध्याय 11 : विश्वरूपदर्शनयोग

विश्वरूप दर्शन (समय र कालको महाविराट स्वरूप)

सञ्जय उवाच

एतच्छ्रुत्वा वचनं केशवस्य कृताञ्जलिर्वेपमानः किरीटी।

नमस्कृत्वा भूय एवाह कृष्णं सगद्गदं भीतभीतः प्रणम्य॥ ३५॥

etac chrutvā vacanaṁ keśavasya kṛtāñjalir vepamānaḥ kirīṭī |

namaskṛtvā bhūya evāha kṛṣṇaṁ sa-gadgadaṁ bhīta-bhītaḥ praṇamya || 35 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

एतत् श्रुत्वा (etac chrutvā)=यो कुरा सुनेर•वचनम् (vacanaṁ)=वचनहरू•केशवस्य (keśavasya)=भगवान् श्रीकृष्ण (केशव) का•कृत-अञ्जलिः (kṛtāñjalir)=दुवै हात जोडेर•वेपमानः (vepamānaḥ)=थरथर काँप्दै•किरीटी (kirīṭī)=मुकुटधारी अर्जुनले•नमस्कृत्वा (namaskṛtvā)=सादर नमस्कार गरेर•भूयः एव (bhūya evāha)=पुनः फेरि पनि•आह कृष्णम् (āha kṛṣṇaṁ)=श्रीकृष्णलाई भन्न थाले•स-गद्गदम् (sa-gadgadaṁ)=गद्गद कण्ठले (भावविभोर भई स्वर रोकिँदै)•भीत-भीतः (bhīta-bhītaḥ)=अत्यन्त भयभीत हुँदै•प्रणम्य (praṇamya)=चरणमा दण्डवत् प्रणाम गर्दै।

सरल नेपाली अनुवाद

सञ्जय भन्नुहुन्छ— केशव श्रीकृष्णका ती वचनहरू सुनेपछि, मुकुटधारी अर्जुनले थरथर काँप्दै, हात जोडेर, भगवान् श्रीकृष्णलाई नमस्कार गर्दै अत्यन्त भयभीत भएर चरणमा दण्डवत् प्रणाम गरी गद्गद कण्ठले फेरि यस प्रकार भन्न थाले।

महाभारतको परिस्थिति

सञ्जयको आँखाबाट अर्जुनको परम विनय र गद्गद वाणी

धृतराष्ट्र अझै पनि युद्धमा दुर्योधनको जित हुने आशामा थिए। तर सञ्जयले धृतराष्ट्रलाई सम्झाउँदै हुनुहुन्छ— हेर्नुहोस्, जसलाई स्वर्गका देवताहरूले मुकुट पहिर्याएका थिए (किरीटी अर्जुन), ती महाधनुर्धारी अर्जुन पनि श्रीकृष्णको अगाडि काँप्दै, दण्डवत् प्रणाम गर्दै, हात जोडेर गद्गद कण्ठले प्रार्थना गरिरहेका छन्। सञ्जय धृतराष्ट्रलाई अप्रत्यक्ष चेतावनी दिइरहनुभएको छ कि पाण्डवहरू अब साधारण मानव छैनन्, उनीहरू त महाकाल भगवान् श्रीकृष्णको प्रत्यक्ष आश्रयमा छन्।

आफ्नो जीवनमा प्रयोग

भयबाट भक्ति र गद्गद भावतर्फको रूपान्तरण (From Fear to Sacred Reverence)

जब मानिस परमसत्यको विराट शक्तिसँग ठोकिन्छ, तब सुरुमा भय (भीतः) उत्पन्न हुन्छ: - तर त्यो संसारी डर होइन; त्यो त असीम शक्तिप्रतिको पवित्र विस्मय हो (Sacred Trembling)। - जब त्यो विस्मय गहिरिन्छ, तब शब्दहरू हराउँछन् र वाणी गद्गद (choked with emotion) हुन्छ। - काँप्दै प्रणाम गर्नु र हात जोड्नु भनेको आफ्ना सम्पूर्ण बौद्धिक युक्तिहरू र अहंकारलाई सत्यको चरणमा पूर्ण समर्पण गर्नु हो।

व्यावहारिक सूत्र :

आफ्नो हृदयमा परमात्मा र गुरुप्रति गहिरो श्रद्धा र आदर राख्नुहोस्; निष्कपट श्रद्धाले नै मनलाई अहंकारबाट मुक्त गर्छ।