अध्याय 11श्लोक 43
Chapter 11 • Verse 43

अध्याय 11 : विश्वरूपदर्शनयोग

विश्वरूप दर्शन (समय र कालको महाविराट स्वरूप)

अर्जुन उवाच

पितासि लोकस्य चराचरस्य त्वमस्य पूज्यश्च गुरुर्गरीयान्।

न त्वत्समोऽस्त्यभ्यधिकः कुतोऽन्यो लोकत्रयेऽप्यप्रतिप्रभाव॥ ४३॥

pitāsi lokasya carācarasya tvam asya pūjyaś ca gurur garīyān |

na tvat-samo 'sty abhyadhikaḥ kuto 'nyo loka-traye 'py apratima-prabhāva || 43 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

पिता असि (pitāsi)=तपाईं नै पिता हुनुहुन्छलोकस्य (lokasya)=यस संसारकाचर-अचरस्य (carācarasya)=चर र अचर (सम्पूर्ण सजीव र निर्जीव) कात्वम् (tvam)=तपाईंअस्य (asya)=यस जगत्‌कापूज्यः च (pūjyaś ca)=परम पूजनीयगुरुः गरीयान् (gurur garīyān)=गुरुहरूका पनि परम श्रेष्ठ महागुरु हुनुहुन्छन त्वत्-समः अस्ति (na tvat-samo 'sty)=तपाईंको बराबरी कोही पनि छैनअभ्यधिकः कुतः अन्यः (abhyadhikaḥ kuto 'nyo)=तपाईंभन्दा ठूलो अरू को पो हुन सक्ला रलोक-त्रये अपि (loka-traye 'py)=तीनै लोकमा पनिअप्रतिप-प्रभाव (apratima-prabhāva)=हे अतुलनीय अप्रतिम प्रभाव भएका परमेश्वर!

सरल नेपाली अनुवाद

अर्जुन भन्नुहुन्छ— हे अप्रतिम प्रभाव भएका प्रभु! तपाईं यस सम्पूर्ण चराचर जगत्‌का पिता हुनुहुन्छ, सबैभन्दा ठूला पूजनीय महागुरु हुनुहुन्छ। तीनै लोकमा तपाईंसमान (तपाईंको बराबरी) कोही पनि छैन भने, तपाईंभन्दा श्रेष्ठ वा ठूलो अरू को पो हुन सक्ला र?

महाभारतको परिस्थिति

चराचर जगत्‌का पिता र गुरुहरूका महागुरु

अर्जुनले श्रीकृष्णको अतुलनीय महिमा स्वीकार गर्नुभएको छ। भगवान् केवल कुरुक्षेत्रको रथ हाँक्ने सारथि मात्र होइनन्; उहाँ त सम्पूर्ण चराचर जगत्‌लाई जन्म दिने पिता हुनुहुन्छ र अज्ञानको अन्धकारबाट पार लगाउने सबैभन्दा ठूला जगद्गुरु हुनुहुन्छ। 'कृष्णं वन्दे जगद्गुरुम्'— अर्जुनले यहाँ प्रमाणित गर्नुभएको छ कि तीनै लोकमा श्रीकृष्णको बराबर कोही छैन भने उहाँभन्दा ठूलो त हुने कुरै भएन।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

परम गुरुको पहिचान र आदर (Recognizing the Supreme Guide)

जीवनमा मार्गदर्शन गर्ने गुरुको स्थान सर्वोपरि हुन्छ: - बाबुले शरीर दिन्छन्, तर गुरुले चेतना र ज्ञान दिन्छन्। - जब मानिसले आफ्नो भित्र र बाहिर परमात्मालाई परम पिता र परम गुरुका रूपमा स्वीकार गर्दछ, तब ऊ कहिल्यै अनाथ वा असहाय महसुस गर्दैन। - आफ्नो गुरुतत्वप्रति पूर्ण निष्ठा राख्नु नै ज्ञान प्राप्तिको पहिलो शर्त हो।
व्यावहारिक सूत्र :

आफ्ना गुरुजन र परमेश्वरप्रति गहिरो श्रद्धा राख्नुहोस्; उहाँको मार्गदर्शन नै जीवनको सबैभन्दा ठूलो सुरक्षा हो।