अध्याय 11श्लोक 49
Chapter 11 • Verse 49

अध्याय 11 : विश्वरूपदर्शनयोग

विश्वरूप दर्शन (समय र कालको महाविराट स्वरूप)

श्रीभगवानुवाच

मा ते व्यथा मा च विमूढभावो दृष्ट्वा रूपं घोरमीदृङ्ममेदम्।

व्यपेतभीः प्रीतमनाः पुनस्त्वं तदेव मे रूपमिदं प्रपश्य॥ ४९॥

mā te vyathā mā ca vimūḍha-bhāvo dṛṣṭvā rūpaṁ ghoram īdṛṅ mamedam |

vyapeta-bhīḥ prīta-manāḥ punas tvaṁ tad eva me rūpam idaṁ prapasya || 49 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

मा ते व्यथा (mā te vyathā)=तिमीलाई कुनै पीडा वा व्याकुलता नहोस्मा च विमूढ-भावः (mā ca vimūḍha-bhāvo)=र न त कुनै मोह वा भ्रम नै होस्दृष्ट्वा (dṛṣṭvā)=देखेररूपम् घोरम् (rūpaṁ ghoram)=यस्तो भयानक उग्र रूपलाईईदृक् (īdṛṅ)=यस्तोमम इदम् (mamedam)=मेरो यसव्यपेत-भीः (vyapeta-bhīḥ)=भयरहित (निडर) भएरप्रीत-मनाः (prīta-manāḥ)=प्रसन्न र आनन्दित चित्त लिएरपुनः त्वम् (punas tvam)=फेरि तिमीलेतत् एव (tad eva)=त्यही (मेरो पूर्ववत् सौम्य रूप)मे रूपम् इदम् (me rūpam idam)=मेरो यस रूपलाईप्रपश्य (prapasya)=राम्रोसँग हेर।

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— मेरो यस्तो भयानक उग्र रूपलाई देखेर अब तिमीलाई न कुनै व्याकुलता होस्, न त कुनै मोह वा भ्रम नै! अब सम्पूर्ण भय त्यागेर, प्रसन्न र शान्त चित्त भई मेरो त्यही चिरपरिचित सौम्य रूपलाई हेर।

महाभारतको परिस्थिति

श्रीकृष्णको सान्त्वना: भयरहित भई सौम्य रूपको दर्शन गर

श्रीकृष्ण परम करुणामय हुनुहुन्छ। अर्जुन भयले थरथर काँपिरहेको देखेर भगवान्को मातृवात्सल्य जाग्यो। उहाँले अर्जुनलाई ढाडस दिँदै भन्नुभयो— "हे अर्जुन! अब डराउनु पर्दैन। यो भयानक रूप देखेर तिम्रो मनमा जुन व्याकुलता छ, त्यो हटाइहाल। भयमुक्त होऊ, मनलाई शान्त र प्रसन्न बनाऊ। तिमी जुन सौम्य रूप हेर्न चाहन्थ्यौ, अब म त्यही रूपमा तिम्रो अगाडि प्रस्तुत हुँदैछु।" भगवान्ले आफ्नो अनन्त संहारक विश्वरूपलाई समेट्न थाल्नुभयो।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

भयमुक्त शान्तिको पुनरागमन (The Return of Fearless Calm)

जीवनमा जब ठूला आँधीबेहरी र भयानक संकटहरू शान्त हुन्छन्: - तब मनमा बाँकी रहेको डर र छटपटीलाई हटाउन सचेत प्रयास गर्नुपर्दछ ('व्यपेतभीः प्रीतमनाः')। - परमात्माको अन्तिम सन्देश डर देखाउनु होइन, भयमुक्त बनाएर प्रेम र आनन्दको अनुभूति गराउनु हो। - जब तपाईंले आफ्नो कर्तव्य बुझ्नुभयो र जीवनको यथार्थ देख्नुभयो, अब शान्त, निर्भय र प्रसन्न चित्त भएर कर्ममा लाग्नुहोस्।
व्यावहारिक सूत्र :

विगतका डर र मानसिक आघातहरूलाई पन्छाएर मनलाई शान्त र प्रसन्न बनाउनुहोस्; परमात्माको शान्ति तपाईंको साथमा छ।