Chapter 11 • Verse 5

अध्याय 11 : विश्वरूपदर्शनयोग

विश्वरूप दर्शन (समय र कालको महाविराट स्वरूप)

श्रीभगवानुवाच

पश्य मे पार्थ रूपाणि शतशोऽथ सहस्रशः।

नानाविधानि दिव्यानि नानावर्णाकृतीनि च॥ ५॥

paśya me pārtha rūpāṇi śataśo 'tha sahasraśaḥ |

nānā-vidhāni divyāni nānā-varṇākṛtīni ca || 5 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

पश्य (paśya)=हेर (प्रत्यक्ष अवलोकन गर)•मे (me)=मेरा•पार्थ (pārtha)=हे पृथानन्दन अर्जुन!•रूपाणि (rūpāṇi)=विराट् रूपहरूलाई•शतशः (śataśaḥ)=सयौं•अथ सहस्रशः (atha sahasraśaḥ)=तथा हजारौंको संख्यामा•नाना-विधानि (nānā-vidhāni)=प्रकार-प्रकारका, अनेकौं विचित्र•दिव्यानि (divyāni)=अलौकिक, दिव्य•नाना-वर्ण-आकृतीनि च (nānā-varṇākṛtīni ca)=र अनेकौं रङ एवं भिन्न-भिन्न आकृति भएका।

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— हे पार्थ! अब तिमी मेरा सयौं र हजारौं प्रकारका अलौकिक दिव्य रूपहरूलाई हेर, जो अनेकौं रङ र भिन्न-भिन्न आकृतिहरूले भरिएका छन्।

महाभारतको परिस्थिति

विश्वरूप दर्शनको दिव्य आमन्त्रण

अर्जुनको परम निष्कपट प्रार्थना सुन्ने बित्तिकै भगवान् श्रीकृष्णले कुनै विलम्ब नगरी आफ्नो विराट स्वरूप प्रकट गर्न सुरु गर्नुभयो। 'पश्य'— भगवान् श्रीकृष्णले आज्ञा दिनुभयो: "हेर अर्जुन!" यो केवल कुनै एउटा स्थिर मूर्ति होइन; यो त सयौं, हजारौं र अनन्त रङ, आकृति र रूपहरूले निरन्तर स्पन्दित भइरहेको जीवन्त ब्रह्माण्डीय महानाटक हो। अर्जुनको अगाडि भगवान्ले सम्पूर्ण सृष्टिको पर्दा उघारिदिनुभएको छ।

आफ्नो जीवनमा प्रयोग

सृष्टिको बहुरङ्गी विविधतामा एकता (Unity in Infinite Diversity)

प्रकृति र जीवनमा अनन्त विविधता छ: - अनगिन्ती जात, धर्म, रङ, भाषा र विचारहरू छन्। - अज्ञानी मानिस विविधता देखेर विभाजित हुन्छ र झगडा गर्छ। - तर ज्ञानी मनुष्यले बुझ्छ कि यी सयौं, हजारौं विविधताहरू (नानाविधानि दिव्यानि) वास्तवमा एउटै परम चेतनाका अनन्त रङहरू मात्र हुन्। - जब तपाईं विविधतामा ईश्वरको लीला देख्न थाल्नुहुन्छ, तब कुनै पनि व्यक्ति वा संस्कृतिप्रति द्वेष रहँदैन।

व्यावहारिक सूत्र :

संसारको भिन्नता र विविधतालाई स्वीकार्नुहोस्; हरेक भिन्नताभित्र एउटै ईश्वरीय सौन्दर्यको झलक हेर्न सिक्नुहोस्।