अध्याय 11श्लोक 6
Chapter 11 • Verse 6

अध्याय 11 : विश्वरूपदर्शनयोग

विश्वरूप दर्शन (समय र कालको महाविराट स्वरूप)

श्रीभगवानुवाच

पश्यादित्यान्वसून्रुद्रानश्विनौ मरुतस्तथा।

बहून्यदृष्टपूर्वाणि पश्याश्चर्याणि भारत॥ ६॥

paśyādityān vasūn rudrān aśvinau marutas tathā |

bahūny adṛṣṭa-pūrvāṇi paśyāścaryāṇi bhārata || 6 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

पश्य (paśya)=हेरआदित्यान् (ādityān)=बाह्र आदित्यहरूलाईवसून् (vasūn)=आठ वसुहरूलाईरुद्रान् (rudrān)=एघार रुद्रहरूलाईअश्विनौ (aśvinau)=दुई अश्विनीकुमारहरूलाईमरुतः तथा (marutas tathā)=र उनपचास मरुद्गणहरूलाईबहूनि (bahūni)=अनेकौंअदृष्ट-पूर्वाणि (adṛṣṭa-pūrvāṇi)=पहिले कहिल्यै कसैले नदेखेकापश्य (paśya)=हेरआश्चर्याणि (āścaryāṇi)=अद्भुत आश्चर्यहरूलाईभारत (bhārata)=हे भरतवंशी अर्जुन!

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— हे भारत! बाह्र आदित्यहरू, आठ वसुहरू, एघार रुद्रहरू, दुई अश्विनीकुमारहरू र उनपचास मरुद्गणहरूलाई मभित्र हेर; तथा पहिले कहिल्यै कसैले नदेखेका अनेकौं अलौकिक आश्चर्यहरूलाई प्रत्यक्ष अवलोकन गर।

महाभारतको परिस्थिति

समस्त देवताहरूको श्रीकृष्णको शरीरमा समागम

वैदिक परम्पराका सम्पूर्ण तेत्तीस कोटी (प्रकारका) देवताहरू— १२ आदित्य, ८ वसु, ११ रुद्र, २ अश्विनीकुमार र मरुद्गणहरू— ती सबै श्रीकृष्णको यस एकै शरीरभित्र स्पष्ट देखिन थाले। अर्जुनले स्वर्ग, अन्तरिक्ष र पातालका ती रहस्यमय शक्तिहरूलाई हेरिरहनुभएको छ, जसलाई आजसम्म न कुनै देवर्षिले देखेका थिए, न कुनै तपस्वीले। 'अदृष्टपूर्वाणि'— मानव इतिहासमा पहिले कहिल्यै प्रकट नभएको ब्रह्माण्डीय विस्मय अर्जुनको अगाडि अनावरण भइरहेको छ।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

अचम्म र अहोभावको जागरण (Awakening to Cosmic Wonders)

मानिस आफ्नो सानो दैनिक रुटिनमा यति अभ्यस्त भइसकेको हुन्छ कि उसले जीवनको विराट आश्चर्यलाई महसुस गर्न बिर्सन्छ: - हामी सास फेर्छौं तर हावाको आश्चर्य देख्दैनौं; आकाशमा तारा चम्किन्छन् तर त्यसमा ध्यान दिँदैनौं। - श्रीकृष्ण अर्जुनलाई 'अदृष्टपूर्वाणि पश्याश्चर्याणि' भन्नुहुन्छ— आफ्नो संकुचित दृष्टि खोल र हेर! - जब हामी आफ्नो मनका बन्देजहरू तोडेर हेर्छौं, तब यो सम्पूर्ण अस्तित्व नै एउटा अद्भुत ईश्वरीय आश्चर्यको लीला प्रतीत हुन्छ।
व्यावहारिक सूत्र :

दैनिक जीवनका सानातिना समस्यामा मात्र नअल्झिनुहोस्; जीवन र प्रकृतिको विराट रहस्यप्रति आश्चर्य र अहोभाव राख्नुहोस्।