ॐअध्याय 11श्लोक 7
Chapter 11 • Verse 7

अध्याय 11 : विश्वरूपदर्शनयोग

विश्वरूप दर्शन (समय र कालको महाविराट स्वरूप)

श्रीभगवानुवाच

इहैकस्थं जगत्कृत्स्नं पश्याद्य सचराचरम्।

मम देहे गुडाकेश यच्चान्यद्द्रष्टुमिच्छसि॥ ७॥

ihaika-sthaṁ jagat kṛtsnaṁ paśyādya sa-carācaram |

mama dehe guḍākeśa yac cānyad draṣṭum icchasi || 7 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

इह (iha)=यहाँ यस•एक-स्थम् (eka-stham)=एकै ठाउँमा अवस्थित•जगत् कृत्स्नम् (jagat kṛtsnam)=सम्पूर्ण ब्रह्माण्डलाई•पश्य अद्य (paśyādya)=आज अहिल्यै हेर•स-चर-अचरम् (sa-carācaram)=चर (सजीव) र अचर (निर्जीव) सहित•मम देहे (mama dehe)=मेरो यस विराट् शरीरभित्र•गुडाकेश (guḍākeśa)=हे गुडाकेश (अर्जुन)!•यत् च अन्यत् (yac cānyad)=र अरू जे-जति पनि•द्रष्टुम् इच्छसि (draṣṭum icchasi)=तिमी हेर्न चाहन्छौ (जस्तै: भविष्यको युद्धको परिणाम)।

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— हे गुडाकेश अर्जुन! चराचर जीवहरू सहितको यो सम्पूर्ण ब्रह्माण्डलाई आज अहिल्यै मेरो यस एकै शरीरभित्र अवस्थित भएको हेर; अनि भविष्यमा हुने युद्धको परिणाम वा अन्य जे-जे कुरा तिमी हेर्न चाहन्छौ, ती सबैलाई पनि यहाँ हेर।

महाभारतको परिस्थिति

एकै ठाउँमा सम्पूर्ण ब्रह्माण्ड र भविष्यको दर्शन

श्रीकृष्णले अर्जुनलाई अद्भूत रहस्य खोल्नुभयो— 'इहैकस्थं जगत्कृत्स्नं' (सम्पूर्ण ब्रह्माण्ड एकै ठाउँमा)। हाम्रो लागि कुनै ठाउँ धेरै टाढा हुन्छ, भूतकाल बितिसकेको हुन्छ, र भविष्य अन्धकारमा हुन्छ। तर भगवान्को विश्वरूपमा स्थान (Space) र समय (Time) को सीमा समाप्त हुन्छ। अर्जुनले श्रीकृष्णको शरीरभित्र ब्रह्माण्डका सबै ग्रह, नक्षत्र, प्राणीहरू मात्र होइन, कौरव र पाण्डवहरूको भविष्य, युद्धको परिणाम र कसको मृत्यु कसरी हुन्छ भन्ने घटना पनि प्रत्यक्ष एकै क्षणमा देख्न सक्ने अवसर पाउँदै हुनुहुन्छ।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

समय र स्थानभन्दा परको समग्र दृष्टि (The Holographic Universe of Consciousness)

आधुनिक भौतिकशास्त्र (Quantum Physics) ले भन्छ कि ब्रह्माण्डको प्रत्येक कणमा समग्र ब्रह्माण्डको सूचना लुकेको हुन्छ (Holographic Principle): - गीताले हजारौं वर्षअघि यही उद्घोष गरेको थियो— 'इहैकस्थं जगत्कृत्स्नं'। - हाम्रो आफ्नै चेतनाभित्र पनि सम्पूर्ण संसारको प्रतिबिम्ब छ। - जब हामी बाहिरी क्षुद्र घटनाहरूबाट माथि उठेर समग्रतालाई हेर्न सिक्छौं, तब भविष्यको चिन्ता र विगतको पश्चात्ताप स्वतः मेटिन्छ।
व्यावहारिक सूत्र :

घटनाहरूलाई टुक्रा-टुक्रामा हेरेर आत्तिनुको सट्टा समग्र चित्र (The Big Picture) लाई बुझ्ने फराकिलो दृष्टिकोण बनाउनुहोस्।